تأثیر عدالت رویه‌ای بر خستگی عاطفی کارکنان با توجه به نقش میانجی نقض قرارداد روانشناختی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

2 دانشجوی دکتری مدیریت دولتی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

10.22034/jhrs.2019.103658

چکیده

زمینه و هدف: خستگی عاطفی نوعی حالت روانشناختی است که می‌تواند پیامدهای زیانبار بسیاری برای کارکنان و سازمان به همراه داشته باشد. این پژوهش تأثیر عدالت رویه‌ای بر خستگی عاطفی را به طور مستقیم و با توجه به نقش میانجی نقض قرارداد روانشناختی را بررسی می‌کند و به ارزیابی نقش تعدیل‌گر جنسیت در این زمینه نیز می‌پردازد.
روش‌شناسی: این پژوهش کاربردی و از نوع توصیفی - همبستگی است. جامعۀ ‌آماری پژوهش را کارکنان ادارات دولتی شهر شیراز است که از میان آنها 111 نفر به روش تصادفی مورد پیمایش قرار گرفتند. داده‌های پژوهش با کمک پرسشنامه گردآوری و با استفاده از مدل معادلات ساختاری تجزیه و تحلیل شدند.
یافته‌ها: تأثیر منفی عدالت رویه‌ای بر خستگی عاطفی تأیید نشد، اما تأثیر منفی آن بر نقض قرارداد روانشناختی تأیید شد. همچنین نقض قرارداد روانشناختی بر خستگی عاطفی تأثیری مثبت داشته است اما تأثیر عدالت رویه‌ای بر خستگی عاطفی را میانجی‌گری نمی‌کند. افزون بر این، جنسیت تأثیر عدالت رویه‌ای بر خستگی عاطفی را تعدیل می‌کند.
نتیجه‌گیری: پایبندی مدیران به قراردادهای روانشناختی و رعایت عدالت در تعامل با کارکنان می‌تواند از احتمال بروز حالات روانی زیانبار همچون خستگی عاطفی کارکنان بکاهد. همچنین ضروری است آنها در این رابطه به تفاوت‌های انتظارات و شرایط روانی کارکنان دارای جنسیت متفاوت توجه داشته باشند.

کلیدواژه‌ها


حاجی‌کریمی، عباسعلی؛ یعقوبی زنجانی، مونا (1396)، بررسی و تحلیل عدالت رویه‌ای بر رفتار شهروندی سازمانی و تأثیر آن بر فرهنگ سازمانی (مورد مطالعه: بانک ملت شهر تهران)، نشریه اطلاع‌رسانی مدیریت، شماره 190.

صمیمی، مهدی و حسینی، سیدحسن. (1397). تأثیر عدالت و تعهد سازمانی بر کیفیت زندگی کاری کارکنان (مورد مطالعه: کارکنان دانشگاه افسری امام علی)، مطالعات منابع انسانی، 8 (29)، 161-174.

روح الهی، احمد علی؛ رضوی‌زاده، علی؛ ترک زاده، امیر حسن و مرادزاده، روح‌الله. (1396). نقش میانجی رفتار شهروندی سازمانی در تأثیر عدالت سازمانی و استرس شغلی بر عملکرد سازمانی در مراکز آموزش عالی. مطالعات منابع انسانی، 7 (23)، 41-64.

زوار سهل آبادی، کاظم؛ مهدی فراحی، محمد و مرتضوی، سعید. (1395). بررسی نقش تعدیل‌گری ویژگی‌های شخصیتی بر رابطه بین عدالت سازمانی و رفتار شهروندی سازمانی. مطالعات منابع انسانی، 6 (20)، 23-52.

Bal, P. M. De Lange, A. H. Jansen, P. G. & Van der Velde, M. E. (2008). Psychological contract breach and job attitudes: A meta-analysis of age as a moderator. Journal of Vocational Behavior, 72, 143–158.

Bal, P. M. de Lange, A. H. Ybema, J. F. Jansen, P. G. & van der Velde, M. E. (2011). Age and trust as moderators in the relation between procedural justice and turnover: A large‐scale longitudinal study. Applied Psychology, 60(1), 66-86.

Beijersbergen, K. A. Dirkzwager, A. J. Eichelsheim, V. I. Van der Laan, P. H. & Nieuwbeerta, P. (2015). Procedural justice, anger, and prisoners’ misconduct: A longitudinal study. Criminal Justice and Behavior, 42(2), 196-218.

Brown, L. A. (2007). Extra role time organizational citizenship behavior, expectations for reciprocity, and burnout: potential organizational influence via organizational support and psychological contract fulfillment (Doctoral dissertation, Northwestern University).

Callan, Rachel C.(2018). "The Effects of Selection System Characteristics and Privacy Needs on Procedural Justice Perceptions: An Investigation of Social Networking Data in Employee Selection”. Doctor of Philosophy (PhD), dissertation, Psychology, Old Dominion University, DOI: 10.25777/3jfc-vz4.

Cassar, V. & Buttigieg, S. C. (2015). Psychological contract breach, organizational justice and emotional well-being. Personnel Review, 44(2), 217-235.

Chang, C. (2018). A multi-study investigation of the role of psychological needs in understanding behavioural reactions to psychological contract breach Doctoral dissertation, The London School of Economics and Political Science (LSE).

Chao, J. M. Cheung, F. Y. & Wu, A. M. (2011). Psychological contract breach and counterproductive workplace behaviors: testing moderating effect of attribution style and power distance. The International Journal of Human Resource Management, 22(04), 763-777.

Cole, M. S. Bernerth, J. B. Walter, F. & Holt, D. T. (2010). Organizational justice and individuals' withdrawal: Unlocking the influence of emotional exhaustion. Journal of Management Studies, 47(3), 367-390.

Conway, N. & Coyle‐Shapiro, J. A. M. (2012). The reciprocal relationship between psychological contract fulfilment and employee performance and the moderating role of perceived organizational support and tenure. Journal of occupational and Organizational Psychology, 85(2), 277-299.

De Vos, A. De Stobbeleir, K. & Meganck, A. (2009). The relationship between career-related antecedents and graduates’ anticipatory psychological contracts. Journal of Business and Psychology, 24(3), 289-298.

Dwivedi, S. Kaushik, S. & Luxmi. (2013). Impact of organizational culture on turnover intentions in BPO sector in India. Indian Journal of Industrial Relations, 679-691.

Eckerd, S. Hill, J. Boyer, K. K. Donohue, K. & Ward, P. T. (2013). The relative impact of attribute, severity, and timing of psychological contract breach on behavioral and attitudinal outcomes. Journal of Operations Management, 31(7-8), 567-578.

Hamilton, S. M. & von Treuer, K. (2012). An examination of psychological contracts, careerism and ITL. Career Development International, 17(5), 475-494.

Huang, Y. (2017). Work-family conflict mediation effect on the relations between emotional dissonance and emotional exhaustion: a study of civil servants in China (Doctoral dissertation).

Hur, W. M. Kim, B. S. & Park, S. J. (2015). The relationship between coworker incivility, emotional exhaustion, and organizational outcomes: The mediating role of emotional exhaustion. Human Factors and Ergonomics in Manufacturing & Service Industries, 25(6), 701-712.

Jiang, J. Y. Law, K. S. & Sun, J. J. (2014). Leader–Member Relationship and Burnout: The Moderating Role of Leader Integrity. Management and Organization Review, 10(2), 223-247.

Johnson, J. L. & O'Leary‐Kelly, A. M. (2003). The effects of psychological contract breach and organizational cynicism: Not all social exchange violations are created equal. Journal of Organizational Behavior: The International Journal of Industrial, Occupational and Organizational Psychology and Behavior, 24(5), 627-647.

Kickul, J. R. Neuman, G. Parker, C. & Finkl, J. (2001). Settling the score: The role of organizational justice in the relationship between psychological contract breach and anticitizenship behavior. Employee Responsibilities and Rights Journal, 13(2), 77-93.

Kim, J. E. & Kwon, Y. J.(2013) A Structural Model Analysis of Psychological Contract Breach, Psychological Contract Violation, and Employee Outcomes-A Case of Five Star Deluxe Hotel Employees. Culinary science and hospitality research, 19.

Koon, V. Y. & Pun, P. Y. (2018). The Mediating Role of Emotional Exhaustion and Job Satisfaction on the Relationship between Job Demands and Instigated Workplace Incivility. The Journal of Applied Behavioral Science, 54(2), 187-207.

Kreider, B.W. (2016), “The Impact Of Age: Do Younger Workers Need More Support, Justice, And Trust To Stay With An Organization? Degre of Master of Science Dissertation, The Pennsylvania State University.

Lapointe, É. Vandenberghe, C. & Boudrias, J. S. (2013). Psychological contract breach, affective commitment to organization and supervisor, and newcomer adjustment: A three-wave moderated mediation model. Journal of Vocational Behavior, 83(3), 528-538.

Lee, C. Liu, J. Rousseau, D. M. Hui, C. & Chen, Z. X. (2011). Inducements, contributions, and fulfillment in new employee psychological contracts. Human Resource Management, 50(2), 201-226.

Li, J. J. Wong, I. A. & Kim, W. G. (2016). Effects of psychological contract breach on attitudes and performance: The moderating role of competitive climate. International Journal of Hospitality Management, 55, 1-10.

Li, S. & Chen, Y. (2018). The Relationship Between Psychological Contract Breach and Employees’ Counterproductive Work Behaviors: The Mediating Effect of Organizational Cynicism and Work Alienation. Frontiers in Psychology.

Matekel, C.G (2018), Conditions of Confinement, Personality Traits, and Inmate Perceptions of Procedural Justice, (Degree Master Dissertation, Arizona State University).

McCarthy, J. M. Van Iddekinge, C. H. Lievens, F. Kung, M. C. Sinar, E. F. & Campion, M. A. (2013). Do candidate reactions relate to job performance or affect criterion-related validity? A multistudy investigation of relations among reactions, selection test scores, and job performance. Journal of Applied Psychology, 98(5), 701.

Nagin, D. S. & Telep, C. W. (2017). Procedural justice and legal compliance. Annual Review of Law and Social Science, 13, 5-28.

Niesen, W. De Witte, H. & Battistelli, A. (2014). An explanatory model of job insecurity and innovative work behaviour: Insights from social exchange and threat rigidity theory. In S. Leka & R. R.Sinclair (Eds.), Contemporary occupational health psychology: Global perspectives on research and practice (Vol. 3, pp. 18–34), Chichester: Wiley-Blackwell.

Nimmo, S. (2018). Organizational justice and the psychological contract. Occupational Medicine. 68(2), pp 83-85. DOI:10.1093/occmed/kqx115.

Ning, J. & Jing, R. (2012). Commitment to change: Its role in the relationship between expectation of change outcome and emotional exhaustion. Human Resource Development Quarterly, 23(4), 461-485.

Okpozo, Afokoghene Z. Afokoghene Z. Okpozo, Tao Gong, Tao Gong, Michele Campbell Ennis, Michele Campbell Ennis, Babafemi Adenuga, and Babafemi Adenuga(2017). "Investigating the impact of ethical leadership on aspects of burnout." Leadership & Organization Development Journal 38, no. 8: 1128-1143.

Piccoli, B. & De Witte, H. (2015). Job insecurity and emotional exhaustion: Testing psychological contract breach versus distributive injustice as indicators of lack of reciprocity. Work & Stress, 29(3), 246-263.

Robbins, J. M. Ford, M. T. & Tetrick, L. E. (2012). Perceived unfairness and employee health: A meta-analytic integration. Journal of Applied Psychology, 97, 235–272.

Robbins, J. M. Ford, M. T. & Tetrick, L. E. (2012). Perceived unfairness and employee health: A meta-analytic integration. Journal of Applied Psychology, 97(2), 235.

Romay, S. (2016). Caring Company Culture: Reducing Emotional Exhaustion (Doctoral dissertation), University of Houston.

Shore, L.M. Coyle-Shapiro, J.A-M. & Chang, C. (2018) Exchange in the employee-organization relationship. In Anderson, Viswesvaran, Sinangil and Ones (Co-Editors), Handbook of Industrial, Work, and Organizational Psychology, 2, 145–182. SAGE Publications, Inc.

Vantilborgh, T. Bidee, J. Pepermans, R. Willems, J. Huybrechts, G. & Jegers, M. (2012). Volunteers’ psychological contracts: Extending traditional views. Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly, 41(6), 1072-1091.

Vantilborgh, T. Bidee, J. Pepermans, R. Willems, J. Huybrechts, G. & Jegers, M. (2014). Effects of ideological and relational psychological contract breach and fulfilment on volunteers’ work effort. European Journal of Work and Organizational Psychology, 23(2), 217-230.

Zagenczyk, T. J. Restubog, S. L. D. Kiewitz, C. Kiazad, K. & Tang, R. L. (2014). Psychological contracts as a mediator between Machiavellianism and employee citizenship and deviant behaviors. Journal of Management, 40(4), 1098-1122.

Zhao, H. Wayne, S. J. Glibkowski, B. C. & Bravo, J. (2007). The impact of psychological contract breach on work-related outcomes: A meta-analysis. Personnel Psychology, 60, 647–680.