شناسایی و سطح‌بندی عوامل مؤثر بر تصمیم‌گیری اخلاقی در سازمان با استفاده از مدل‌سازی ساختاری ـ تفسیری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار مدیریت رفتاری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 کارشناسی ارشد مدیریت کسب‌وکار، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

10.22034/jhrs.2020.107811

چکیده

زمینه و هدف: توجه مدیران به پیامدها و جوانب اخلاقی تصمیم‌گیری‌های سازمانی می‌تواند به ارتقای وجهه و اعتبار اجتماعی سازمان یاری رساند. در این راستا پژوهش حاضر به شناسایی و تعیین روابط میان عوامل مؤثر بر تصمیم‌گیری اخلاقی پرداخته است.
روش‌شناسی: این پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش آمیختۀ متوالی (کیفی ـ کمی) است. شناسایی عوامل مورد نظر با روش فراترکیب و تعیین روابط میان آن‌ها به کمک مدل‌سازی ساختاری ـ تفسیری انجام شده است. جامعه آماری این پژوهش در بخش اول شامل پژوهش‌های موجود و قابل‌دسترس در پایگاه‌های علمی معتبر کشور در زمینه تصمیم‌گیری اخلاقی و در بخش دوم مدیران و کارکنان شرکت دانا سرمایه شهر شیراز که درگیر مسائل مالی هستند بوده است. نمونه‌گیری با روش هدفمند انجام شده است.
یافته‌ها: مهم‌ترین عوامل مؤثر بر تصمیم‌گیری اخلاقی شامل 15 عامل فردی، سازمانی، اجتماعی و محیطی بوده است که روابط آن‌ها در قالب شش سطح تأثیرگذاری ارائه شده است.
نتیجه‌گیری: ترویج تصمیم‌گیری اخلاقی در میان مدیران نیازمند تقویت پیشایندهای آن است و در اولویت قرار دادن عوامل دارای بیشترین اثرگذاری به ارتقای اثربخشی این تلاش‌ها کمک خواهد کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Identification and Classification of Factors Affecting Moral Decision-Making in Organizations through Interpretive Structural Modeling

نویسندگان [English]

  • Alireza Amini 1
  • Vahideh Shahin 2
1 Assistant Professor, Behavioural Management, Shiraz University, Shiraz, Iran
2 MSc Student of Business Management, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده [English]

Background & Purpose: Managerial attention to the outcomes and aspects of organizational decision-making can help improve the social reputation and credibility of an organization. This study identified and determined the relationships of factors affecting moral decision-making.
Methodology: This is an applied study with a sequential mixed method (qualitative-quantitative) research design. The meta-synthesis approach and interpretive structural modeling (ISM) technique were employed to identify factors and determine their relationships, respectively. The statistical population, in the first section, included all of the available studies existing in Iran’s reputable scientific databases on moral decision-making. In the second section, the statistical population included the directors and employees of DanaSarmaye Company in Shiraz who had financial problems. The purposive sampling method was then applied.
Findings: The most important factors affecting moral decision-making included 15 personal, organizational, social, and environmental factors, the relationships of which were classified as six effectiveness categories.
Conclusion: Promotion of moral decision-making among managers requires the improvement of certain prerequisites, and prioritization of the factors having the greatest effects will help improve the effectiveness of these attempts.

کلیدواژه‌ها [English]

  • moral decision-making
  • Meta-Synthesis
  • Interpretive Structural Modeling (ISM)
امیرشاهی، میراحمد؛ شیرازی، محمود و قوامی، سارا (1390). بررسی رابطه بین فلسفه اخلاق فردی فروشندگان و فرآیند تصمیم‌گیری اخلاقی آن‌ها. فصلنامه مطالعات مدیریت بهبود و تحول، 63، 62-27.

روانگرد، رامین؛ کشتکاران، ویدا؛ نیک‌نام، شهاب؛ یوسفی، علیرضا و حیدری، علیرضا (1392). شیوه‌های تصمیم‌گیری مدیران بیمارستان‌های دولتی و خصوصی شیراز. بیمارستان. ۱۲ (۳)، ۳۹-۴۵.

سید عامری، میرحسن؛ کاشف، سید محمد و فتاح پور مرندی، مرتضی (1394). تصمیم‌گیری اخلاقی مربیان ورزشی بر اساس پست و سابقۀ مربیگری، مطالعات مدیریت ورزشی، 29، 158-141.

شجیع، رضا؛ کوزه چیان، هاشم؛ احسانی، محمد و امیری، مجتبی (1391). تأثیر محیط‌های فردی، سیاسی، قانونی و اقتصادی فوتبال ایران بر تصمیم‌گیری اخلاقی بازیکنان حرفه‌ای. فصلنامه علمی - پژوهشی پژوهش‌های کاربردی در مدیریت ورزشی،1(3)، 19-26.

شفیع پور، سیده فاطمه؛ زارع زیدی، علیرضا و متانی، مهرداد (1396). نقش اخلاق حرفه‌ای مدیران در موفقیت سازمان‌ها. دو ماهنامه مطالعات کاربردی در علوم مدیریت و توسعه، 2 (5)، 48-38.

حاجی پور، بهمن؛ موتمنی، علیرضا و طیبی ابوالحسنی، سید امیرحسین (1395). فراترکیب عوامل موفقیت تجاری‌سازی محصولات با فناوری پیشرفته. مدیریت نوآوری، 5(4)، 19-54.

عباسی، عباس؛ علیمحمدلو، مسلم و کریمی، زهرا (1397). طراحی مدلی برای سنجش میزان مهارت‌های مدیران در سطوح مختلف سازمانی. مطالعات مدیریت (بهبود و تحول)، 26(87)، 45-73.

علی پور، صفدر؛ حاجب، حمیدرضا و اصغری، ایرج (۱۳۹۴). مدل‌های تصمیم گیری اخلاقی: پلی بر شکاف بین استاندارد گذاری اخلاقی و تصمیم گیری اخلاقی در حرفه حسابداری، اولین کنفرانس بین المللی مدیریت، اقتصاد، حسابداری و علوم تربیتی، ساری.

محمدی الیاسی، قنبر و بادلی، زهرا (1394). تأثیر عوامل محیطی بر تصمیم‌گیری اخلاقی در کسب‌وکارهای نوپا. توسعه کارآفرینی، 8، 175-193.

مظلوم اردکانی، مهناز؛ منصوری، سیروس و اخوات، علی محمد (1397). شناسایی و سطح‌بندی عوامل مؤثر بر کاربرد آموزش الکترونیکی در دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد. مجله مرکز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشکی یزد، 13(3)، 208-194.

 مقیمی، سید محمد و غفاری، رحمان (1395). پایبندی مدیران به اخلاق و مدیریت شایعه در سازمان‌های دولتی ایران. مدیریت فرهنگ‌سازمانی، 14(1)، 26-1.

مهرانی، ساسان؛ ثقفی، علی؛ موسی خانی، محمد و سپاسی، سحر (1390). عوامل مؤثر بر تصمیم‌گیری اخلاقی حسابداران رسمی ایران. فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، (3) 6، 12-6.

Akaah, I. P. (1992). Social Inclusion as a Marketing Ethics Correlate. Journal of Business Ethics, 11, 599–608.

Akaah, I. P., & Riordan, E. A. (1989). Judgements of Marketing Professionals About Ethical Issues in Marketing Research: A Replication and Extension. Journal of Marketing Research, 26(1), 112–120.

Bazerman, M. H., Gino, F., Shu, L. L., & Tsay, C. (2011). Joint evaluation as a real world tool for managing emotional assessment of morality. Emotion Review, 3, 290–292.

Becker, H., & Fritzche, D. J. (1987). A Cross-cultural Comparison of Managers' Attitudes.Journal of Business Ethics, 6, 289–295.

Beltramini, R. F., Peterson, R. A., & Kozmetsky G. (1984). Concerns of College Students Regarding Business Ethics, Journal of Business Ethics, 3, 195–200.

Browning, J., & Zabriskie, N. B. (1983). How Ethical are Industrial Buyers?. Industrial Marketing Management, 12, 219–224.

Blasi, A. (1980). Bridging Moral Cognition and Moral Action: A Critical Review of the Literature. Psychological Bulletin, 88(1), 1-45.

Chonko, L. B. & Hunt, S. D. (1985). Ethics and Marketing Management: An Empirical Examination. Journal of Business Research, 13, 339–359.

Cohen, T. R. (2010). Moral emotions and unethical bargaining: The differential effects of empathy and perspective taking in deterring deceitful negotiation. Journal of Business Ethics, 94, 569–579.

Delaney, J. T. & Sockell, D. (1992). Do Company Ethics Training Programs Make a Difference? An Empirical Analysis. Journal of Business Ethics, 11, 719–727.

Dornoff, R. J., & Tankersley, C. B. (1975–6). Do Retailers Practice Social Responsibility?. Journal of Retailing, 51(4), 33–42.

Dubinsky, A. J., & Gwin J. M. (1981). Business Ethics: Buyers and Sellers. Journal of Purchasing and Materials Management, (Winter), 97–103.

Dubinskey, A. J. & Loken, B. (1989). Analyzing Ethical Decision Making in Marketing. Journal of Business Research, 19(2), 83-107.

Ferrell, O. C., & Skinner, S. J. (1988). Ethical Behavior and Bureaucratic Structure in Marketing Research Organizations. Journal of Marketing Research, 25(1), 103-109.

Ford, R. C. & Richardson, W. D. (1994). Ethical Decision-Making: A Review of the Empirical Literature. Journal of Business Ethics, 13(3): 206-224.

Fritzsche, D. J., & Becker, H. (1983). Ethical Behavior of Marketing Managers. Journal of Business Ethics, 1, 291–299.

Hunt, S. D., Chonko L. B., & Wilcox, J. B. (1984). Ethical Problems of Marketing Researchers. Journal of Marketing Research, 21 (August), 304–324.

Izraeli, D. (1988). Ethical Beliefs and Behavior Among Managers: A Cross-cultural Perspective. Journal of Business Ethics, 7, 263–271.

Jones, T. M., & Gautschi, F. H. (1988). Will the Ethics of Business Change? A Survey of Future Executives. Journal of Business Ethics, 7, 231–248.

Kanjanapathy, M., & Ramakrishnan, S. (2018). The Influence of Knowledge, Skills, Attitude and Organization Commitment Using Ethical Climate as A Moderator Towards Ethical Decision Making of Accountants in Malaysia: A Conceptual Paper. International Journal of Engineering & Technology, 7(2.29), 1155.

Keller, A. C., Smith, K. T., & Smith, L. M. (2007). Do Gender, Educationa Level, Religiosity, and Work Experience Affect the Ethical Decision-making of U.S. Accountants? Critical Perspectives on Accounting, 18, 299-314.

Kidwell, J. M., Stevens, R. E., & Bethke, A. L. (1987). Differences in the Ethical Perceptions Between Male and Female Managers: Myth or Reality. Journal of Business Ethics, 6, 489–493.

Kuntz, J. R. C., Kuntz, J. R., Elenkov, D., & Nabirukhina, A. (2013). Characterizing ethical cases: A cross-cultural investigation of individual differences, organisational climate, and leadership on ethical decision-making. Journal of Business Ethics, 113(2), 317–331.

Laczniak, G., & Inderrieden, E. J. (1987). The Influence of Stated Organizational Concern upon Ethical Decision Making. Journal of Business Ethics, 6, 297–307.

Lane, M. S., Schaupp, D., & Parsons B. (1988). Pygmalion Effect: An Issue for Business Education and Ethics. Journal of Business Ethics, 7, 223–229.

McDevitt, R., Giapponi, C., & Tromley, C. (2007). A Model of Ethical Decision-Making: the Integration of Process and Content. Journal of Business Ethics, 73(2), 219-229.

McDevitt, R., & Van Hise, J. (2002). Influences in Ethical Dilemmas of Increasing Intensity. Journal of Business Ethics, 40(3), 261–274.

McNichols, C. W., & Zimmerer, T. W., (1985). Situational Ethics: An Empirical Study of Differentiators of Student Attitudes. Journal of Business Ethics, 4, 175–180.

Mitchell, W. J., Lewis, P. V., & Reinsch, N. L. (1992). Bank Ethics: An Exploratory Study of Ethical Behaviors and Perceptions in Small, Local Banks. Journal of Business Ethics, 11, 197–205.

Murphy, P. R., Smith, J. E., & Daley, J. M. (1992). Executive Attitudes, Organizational Size and Ethical Issues: Perspectives on a Service Industry. Journal of Business Ethics, 11, 11–19.

Musbah, A., Cowton, C.J., & Tyfa, D. (2016). The role of individual variables, organizational variables and moral intensity dimensions in Libyan management accountants’ ethical decision making. J Bus Ethics, 134(3), 335–358.

Noval,l.J. (2016). On the misguided pursuit of happiness and ethical decision making: The roles of focalism and the impact bias in unethical and selfish behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 133, 1-16.

Posner, B. Z., & Schmidt, W. H. (1984).Values and the American Manager: An Update. California Management Review, 26(3), 202–216.

Rafiee, N., Bahrami, M.A., Montazer alfaraj,R., & Shajari pour Mosavi, M. (2015). Relationship Between Organizational Commitment and Ethical Decision Making among Health Care Managers in Yazd Province, Iran, 2014. World Journal of Medical Sciences,12 (3), 236-247.

Rest, J. R. (1986). Moral development: Advances in research and theory. New York, NY: Praeger.

Rixom, J. and Misra, H. (2014). Ethical ends: Effect of abstract mindsets in ethical decisions for the greater social good. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 124,110-121.

Ruegger, D., & King E. W.  (1992). A Study of the Effect of Age and Gender Upon Student Business Ethics. Journal of Business Ethics, 11, 179–186.

Saremi, H., & Moein nezhad, B. (2014). Role of ethics in management of organization. International Journal of Current Life Sciences, 4(11), 9952–9960.

Sandelowski, M., & Barroso, J. (2007). Handbook for Synthesizing Qualitative Research, New York: Springer.

Saremi, H.,& moein nezhad, B. (2014). Role of ethics in management of orgaization. International journal of Current Life Science, 4(11), 9952-9960.

Glover, S. H., Bumpus, M. A., Sharp, G.F., & Munchus, G. A. (2002). Gender differences in ethical decision making. Women in Management Review, 17 (5), 217-227.

Selart, M. & Johansen, S. T. (2011). Ethical Decision Making in Organizations: The Role of Leadership Stress. Journal of Business Ethics, 99, 129–143.

Serwinek, P. J. (1992). Demographic & Related Differences in Ethical Views Among Small Businesses. Journal of Business Ethics, 11, 555–566.

Singhapakdi, A., & Vitell, S. J. (1990). Marketing Ethics: Factors Influencing Perceptions of Ethical Problems and Alternatives. Journal of Macromarketing, 1, 4–18.

Sims, R. L. & Gegez, E. (2004). Attitudes Towards Business Ethics: A Five Nation Comparative Study. Journal of Business Ethics, 50(3), 253–262.

Teper, R., Zhong, C. B., & Inzlicht, M. (2015). How emotions shape moral behavior: Some answers (and questions) for the field of moral psychology. Social and Personality Psychology Compass, 9(1), 1–14.

Trevino. L. K. 1986. Ethical decision making in organizations: A person-situation interactionist model. Academy of Management Reriew, 11(3), 601 -617.

Valentine, S., & Godkin, L. (2019). Moral intensity, ethical decision making, and whistleblowing intention. Journal of Business Research, 98, 277–288.

Velasquez, M., Moberg, D., Meyer, M.J., Shanks, T., McLean, M.R., DeCosse, D., & Hanson, K. O. (2009). A Framework for Thinking Ethically, Markkua Center for Applied Ethics at Santa Clara University.

Vitell, S. J., & Festervand, T. A. (1987). Business Ethics: Conflict, Practices and Beliefs of Industrial Executives. Journal of Business Ethics, 6, 111–122.

Watson, G. W., Berkley, R. A. & Papamarcos, S. D. (2009). Ambiguous Allure: The Value–Pragmatics Model of Ethical Decision Making. Business and Society Review. 114 (1), 1-29.

Weber, J. (1990). Managers' Moral Reasoning: Assessing their Responses in Three Moral Dilemmas, Human Relations 43(7), 687–702.

Weeks, W. A. & Nantel, J. (1992). Corporate Codes of Ethics and Sales Force Behavior: A Case Study, Journal of Business Ethics, 11, 753–760.

Whipple, T. W. & Swords, D. F. (1992). Business Ethics Judgments: A Cross-cultural Comparison. Journal of Business Ethics, 11, 671–678.

White, L. P., & Rhodeback M. J. (1992). Ethical Dilemmas in Organization Development: A Cross-cultural Analysis. Journal of Business Ethics, 11, 663–670.

Woiceshyn, J. (2011). A Model for Ethical Decision Making in Business: Reasoning,Intuition, and Rational Moral Principles. Journal of Business Ethics, 104(3), 311-323.

Yusoff, Z.Z.M., W.A. Salleh, Z. Zakaria, G.K.S. Nair, T. Vadeveloo & Luqman, A. (2011). The Influence of Personal and Organizational Factors on Ethical Decision Making Intentions among Managers. International Journal of Business and Management, 6(9), 261-270.

Zahra, S. A. (1989). Executive Values and the Ethics of Company Politics: Some Preliminary Findings. Journal of Business Ethics 8, 15–29.

Zeni,T., Buckley,M., Mumford,M.,& Griffith,J. (2016). Making “sense” of ethical decision making.The Leadership Quarterly, (27)6, 838-855.

Zey-Ferrell, M. K. & Ferrell, O. C.  (1982). Role-set Configuration and Opportunity as Predictors of Unethical Behavior in Organizations. Human Relations, 35(7), 587–604.

Zey-Ferrell, M. K., M. Weaver and O. C. Ferrell. (1979). Predicting Unethical Behavior Among Marketing Practitioners. Human Relations, 32(7), 557–569.