شایستگی‌های رهبری رؤسای دانشگاه‌ها در نظام آموزش عالی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار مدیریت آموزش عالی، گروه علوم انسانی، دانشکده علوم و فنون فارابی، تهران، ایران.

2 استادیار مطالعات آموزشی، گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران. ایران.

3 استادیار مدیریت آموزش عالی، گروه مدیریت راهبردی آموزش، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران.

10.22034/jhrs.2020.128832

چکیده

زمینه و هدف: موفقیت در محیط‎های پویا، پیچیده و در حال تغییر دانشگاه‎های امروزی نیازمند برخورداری از رهبرانی شایسته برای پیشبرد مأموریت و اهداف داننشگاه است. این پژوهش با هدف شناسایی و رتبه‌بندی شایستگی‎های رهبری مورد نیاز رؤسای دانشگاه‌ها در نظام آموزش عالی ایران انجام  شده است.
روش: این پژوهش کاربردی، توصیفی و پیمایشی است. شایستگی‌های مورد نظر با مرور پژوهش‌های پیشین، شناسایی شدند و در سه گروه دانشی، نگرشی و مهارتی قرار گرفتند. برای اعتبارسنجی این یافته‌ها، از اعضای هیئت علمی دانشگاه‎های تهران، علامه طباطبائی و خوارزمی که حداقل 3 سال عضو هیئت علمی بودند، نظرسنجی به عمل آمد. داده‌های لازم با استفاده از پرسش‎نامه محقق‌ساخته گردآوری شد و برای تجزیه‌وتحلیل داده‎ها نیز، از آزمون‎های بارتلت و تحلیل عاملی تأییدی استفاده شد.
یافته‌ها: شایستگی‎های دانشی، نگرشی و مهارتی، به‎ترتیب بیشترین اهمیت را دارند و در هر یک از این طبقات نیز، به‎ترتیب اهمیت «صلاحیت علمی و اعتبار دانشگاهی»، «انتصابات به دور از جناح‎بندی‌های سیاسی»، و «متنوع‎سازی منابع مالی» برای رؤسای دانشگاه‎ها در نظام آموزش عالی ایران بیشتر است.
نتیجه‌گیری: دستیابی به اهداف آموزش عالی در دانشگاه‌ها تا اندازه زیادی به توانمندی و شایستگی‌های رهبران دانشگاهی بستگی دارد. ماهیت ویژه مأموریت، اهداف و عملکرد دانشگاه‎ها در محیط‎های پیچیده امروزین ایجاب می‌کند که در انتخاب رؤسای دانشگاه‎ها به شایستگی‎های رهبری آنان توجه ویژه‎ای شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Leadership competencies of university presidents in Iran's higher education system

نویسندگان [English]

  • Ebrahim Khalili 1
  • Ali Khorsandi taskoh 2
  • Alireza tanhaei 1
  • Mehdi Bagheri 3
چکیده [English]

Background and Purpose: Succeeding in the dynamic, complex and changing environments of today's universities requires having the competent leaders to advance the mission and purposes of the university. This study was conducted with the purpose of identifying and ranking the leadership competencies required by university presidents in the Iranian higher education system.
 Methodology: This research is applied, descriptive and survey-based. Competencies were identified by reviewing previous research and were divided into three groups of knowledge, attitude and skills. To validate these findings, a survey was conducted on faculty members of Tehran University, Allameh Tabatabai University and Kharazmi University, who were faculty members for at least 3 years. Necessary data were collected using a researcher-made questionnaire and Bartlett tests and confirmatory factor analysis were used to analyze the data.
 
Findings: Knowledge, attitude and skill competencies are the most important, respectively, and in each of these categories, the importance of "academic competence and academic credibility", "appointments away from political factions", and "diversification of financial resources" for university presidents in the Iranian higher education system is greater than the other groups respectively, for the university presidents in the Iranian higher education system.
 Conclusion: Achieving the goals of higher education in universities depends to a large extent on the abilities and competencies of university leaders. The special nature of the mission, goals and performance of universities in today's complex environments requires that special attention be paid to the competency of their leadership in the selection of university presidents.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Leadership Competence
  • University President
  • Knowledge
  • skill
  • Attitude
 امامی ‎میبدی، احمدعلی؛ رحیمیان، حمید؛ عباس‎پور، عباس؛ غیاثی ‎ندوشن، سعید (1398). طراحی الگوی شایستگی‌های رهبری در دانشگاه‌های دولتی شهر تهران. پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، 11 (2)، 137-166.
جعفری ‎فکرت، امین؛ حسینی شکیب، مهرداد (1397). بررسی تأثیر رهبری خدمتگزار بر فرهنگ سازمانی، تعهد سازمانی، رفتار شهروندی سازمانی و عملکرد کارکنان. مطالعات منابع انسانی، 8 (3)، 45- 68.
حسن‎پور، اکبر؛ محمدی‎ها، فریده؛ عسگری، مهدی (1396). تبیین ارتباط رهبری تحول آفرین و عملکرد تیم (گروه های آموزشی) در دانشگاه‌ها با تأکید بر مؤلفه اعتماد شناختی. مطالعات منابع انسانی، 7 (3)، 67- 86.
حمزئیان، عظیم؛ ملکی مین باش رزگاه، مرتضی؛ باقری قره بلاغ، هوشمند؛ عین علی، محسن (1398). تأثیر سبک‌های رهبری بر رفتار نوآورانه: نقش تعدیل‌گر درگیری شغلی. مطالعات منابع انسانی، 9(2)، 89- 110.
دلشاد، عبدالحمید؛ قورچیان، نادرقلی؛ جعفری، پریوش (1398). مدل رهبری اثر بخش دانشگاه جامع علمی-کاربردی. رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 10 (40)، 290- 311.
دهقانان، حامد (1386). مدیریت بر مبنای شایستگی. پژوهش مرکز پژوهش‌های مجلس، 13 (53).
رحیمیان، حمید؛ عباس‎پور، عباس؛ طاهری، مرتضی؛ سبحانی‎جو، سبحان (1395). بررسی و تحلیل وضعیت موجود رهبری خدمتگزار در دانشگاه فرهنگیان. مطالعات آموزشی و آموزشگاهی، 5 (15)، 9- 23.
رحیمیان، حمید؛ عباس‎پور، عباس؛ غیاثی ‎ندوشن، سعید؛ اکبری، محمدنقی (1398). طراحی و اعتباریابی مدل شایستگی‎های رؤسای دانشگاه‎های دولتی کابل. رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 10 (4)، 1-29.
ساعتچی، محمود؛ عزیزپور شوبی، علی‎اکبر (1384). طراحی الگوی رهبری اثربخش دانشگاهی. دانشور، 12 (11)، 1- 18.
سلطانی سروستانی، ژاله؛ صالحی، مسلم؛ قلتاش، عباس؛ نادی، محمدعلی (1396). تحلیل عاملی تأییدی مدل رهبری معنوی در آموزش عالی. رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 8 (32)، 19- 42.
قلی‎پور، رحمت‎اله؛ سیدجوادین، سیدرضا؛ روزبهان، محمدولی (1397). طراحی الگوی شایستگی مدیران دانشگاهی مبتنی بر سند دانشگاه اسلامی. مدیریت منابع در نیروی انتظامی، 6 (2)، 1- 34.  
کرمی، محمدرضا؛ میرکمالی، سیدمحمد؛ پورکریمی، جواد (1395). بررسی و تبیین رهبری اخلاقی و ابعاد آن (مورد مطالعه: کارکنان دانشگاه تهران). رسالت مدیریت دولتی، 7 (22)، 17- 34.
کرمی، مرتضی (1386). آموزش مدیران با الگوی شایستگی. ماهنامه تدبیر، 18 (179).
محقق هرچقان، معصومه؛ اکبری، مرتضی؛ مرزبان، شیرمراد، (1394). تأثیر رهبری معنوی بر کارآفرینی سازمانی بین کارکنان دانشگاه تهران. توسعه کارآفرینی، 8 (4)، 709- 727.
نورشاهی، نسرین (1387). شایستگی‌های لازم برای ریاست دانشگاه و میزان اهمیت نسبی آنها از دیدگاه صاحب‌نظران آموزش عالی ایران. پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، (۴۸)، 27- 48.
Akram, T., Lei, S. & Haider, M. J. (2016). The impact of relational leadership on employee innovative work behavior in IT industry of China. Arab Economic and Business Journal, 11(2), 153-161.
Al Kaabi, N. (2019). Zayed University catalog 2019-2020. Zayed University Publications Department, April.
American Association of Community Colleges (2005). Competencies for Community College Leaders, One Dupont Circle, NWSuite 410Washington,www.aacc.nche.edu.
Black, S. A. (2015). Qualities of Effective Leadership in Higher Education. Open Journal of Leadership, 4, 54-66.
Bommarito, S. (2012). 9 Qualities That Every College President Must Have. Available at: https://www.mic.com/articles/10387/9-qualities-that-every-college-president-must-have
Burgos, H. (2020). President for Academic Affairs. University Blvd. Kingsville, henry.burgos@tamuk.edu.
Burgoyne, J., Mackness, J. & Williams, S. (2008). Baseline Study of Leadership Development in Higher Education. Draft Report, Department of Educational Research, Lancaster University. Leadership Foundation for Higher Education.
Dehghanan, H. (2007). Management based on merit. Research of the Majles Research Center, 13 (53). (in Persian)
Delshad, A. H., Ghoorchian, N., Jafari, P. (2019). Effective leadership model of a comprehensive scientific-applied university. A new approach in educational management, 10 (40), 311-290. (in Persian)
Doss Bowman, K. (2017). The Erosion of Presidential; Are university presidents leaving too soon? Public Purpose, Summer.
Draganidis, F., Mentaz, G. (2006). Competency Based Management: A Review of Sestem and Approaches. Information Management and Computer Security, 14(1), 51-64.
Gholipour, R., Seyed Javadin, S.R., Roozbehan, M. (2018). Designing a competency model for university managers based on the Islamic University document. Resource management in law enforcement, 6 (2), 1-34. (in Persian)
Hamzaian, A., Maleki Min Bash Razgah, M., Bagheri Qarabolagh, H., & Ein Ali, M. (2019). The effect of leadership styles on innovative behavior: The moderating role of job conflict. Human resource studies, 9 (2), 110-89. (in Persian)
Harper, S. & Newberg, J. (2016). Arizona Board of Regents Define Leadership Characteristics for the Next University of Arizona President. Arizona Board of Regents.
Hasanpour, A., Mohammadiha, F., Askari, M. (2017). Explain the relationship between transformational leadership and team performance (departments) in universities with emphasis on the component of cognitive trust. Human resource studies, 7 (3), 86-67.
(in Persian)
Imami Meybodi, A.A., Rahimian, H., Abbaspour, A., Ghiasiynadushan, S. (2019). Designing a model of leadership competencies in public universities in Tehran. Human Resource Management Research, 11 (2), 137-166. (in Persian)
Jafari Fekrat, A., Hosseini Shakib, M. (2018). Investigating the effect of servant leadership on organizational culture, organizational commitment, organizational citizenship behavior and employee performance. Human resource studies, 8 (3), 68-45. (in Persian)
Johnson Eanes, B., & et al (2015). Professional Competency Areas for Student Affairs Educators. ACPA- College Student Educators International. Washington. Available in:  www.myacpa.org.
Jung, W. A. (2017). Structural Equation Modeling of Cultural Competence of Nurses Caring for Foreign Patients. Asian Nursing Research, 11(1), 65-73.
Karami, M.R., Mirkamali, S.M., Pourkarimi, J. (2016). Investigating and Explaining Moral Leadership and Its Dimensions (Case Study: Tehran University Staff). State Management Mission, 7 (22), 17-34. (in Persian)
Karami, M. (2007). Training of managers with a competency model. Tadbir monthly, 18 (179). (in Persian)
Goh, S.K. & Low, B. Z.J. (2014). TheInfluence of Servant Leadership towards Organizational Commitment: The Mediating Role of Trust in Leaders. International Journal of Business and Management, 9(1), 17-25.
Marion, S.L. (2007). competencies for effective leadership in higher educational, Aston university, Birmingham, UK. International journal of education management, 27(5).
Mohaghegh Herchqan, M., Akbari, M., Marzban, Sh.M. (2015). The effect of spiritual leadership on organizational entrepreneurship among Tehran University staff. Entrepreneurship Development, 8 (4), 709-727. (in Persian)
Norshahi, N. (2008). Necessary qualifications for the presidency of the university and their relative importance from the point of view of Iranian higher education experts. Research and planning in higher education, 48, 27-48. (in Persian)
Pounder, J.S. (1999). Organizational Effectiveness in Higher Education: Managerial Implications of a Hong Kong Study. Educational Management & Administration, 27(4).
Rahimian, H., Abbaspour, A. Ghiasi Nodoshan, S., Akbari, M.N. (2019). Design and validation of the competency model of Kabul public university presidents. A new approach in educational management, 10 (4), 1-29. (in Persian)
Rahimian, H., Abbaspour, A., Taheri, M., Sobhaniju, S. (2016). Investigating and analyzing the current situation of servant leadership at Farhangian University. Educational and school studies, 5 (15), 9-23. (in Persian)
Rantz, R. (2002). Leading Urban Institutions of Higher Education in the New Millennium. Leadership and organization Development Journal, 23(8).
Rupp, D. E. (2019). Criteria for the Selection of President of the University. AASCU State College and University Presidential Competency Model. Washington, DC 4701.
Saatchi, M., Azizpour Shobi, A.A. (2005). Designing an effective academic leadership model. Daneshvar, 12 (11), 1-18. (in Persian)
Soltani Sarvestani, J., Salehi, M., Qaltash, A., Nadi, M. A. (2017). Confirmatory factor analysis of the spiritual leadership model in higher education. A new approach in educational management, 8 (32), 19- 42. (in Persian)
Spendlove, M. (2007). Competencies for effective leadership in higher education. International Journal of Educational Management, 21(5), 407-417.
Stevenson, E. &Warn, R. J. (2004). Australian Government, Departement of Defense. Available in: http://www.defence.gov.au/
Tunheim, K., McLean, G.N. (2006). Competency Model for the Role of President of Religion-affiliated Colleges, Journal of Personnel Evaluation in Education, 20 (2), 877-884.
Rahardja, U., Moeins, A. & Lutfiani, N. (2018). Ladershipe Competency Working Motivation and Performance of High Private Education, Lecturer With Institution Accreditation B: Area Kopertis IV Banten Province.
Wisniewski, M. A. (2004). Leadership in Higher Education. Academic leadership, 8(4).
Wolfe, R. E. (2017). Leadership Competencies for Learner-Centered, Personalized Education. Boston, MA: Jobs for the Future.
Wolverton, M., Ackerman, R. & Holt, S. (2005). Preparing for Leadership what Academic Department Chairs Need to know. Journal of Higher Education Policy and Management, 27(2), 227-238.
Zuzan, S. (2016). Competency models in public sector. Jornal of Social and Behavioral Sciences, 230, 226 –234.