مطالعات منابع انسانی

مطالعات منابع انسانی

ارائه مدل تاب‌‌آوری سازمانی در شرکت‏های دانش‌بنیان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مهدی عزیزلو 1
مرجان فیاضی 2
وجه اله قربانی زاده 3
1 دانشجوی دکتری گروه مدیریت دولتی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران. ایران
2 دانشیار، گروه رهبری و سرمایه انسانی، دانشکده مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 استاد، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
10.22034/jhrs.2024.210050
چکیده
زمینه و هدف: تاب‌آوری سازمانی یکی از مفاهیم جدید و محبوب در مطالعات سازمانی است که به توانایی بازیابی و بازگشت کسب‌وکارها به شرایط ابتدایی خود، در زمان بروز بحران‌ها و در مقابل ریسک‌های متعدد درونی و بیرونی اشاره دارد. هدف این پژوهش، طراحی مدلی برای تاب‌آوری سازمانی در شرکت‌های دانش‌بنیان است.
روش: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی ـ توسعه‌ای است و از گروه تحقیقات آمیخته اکتشافی محسوب می‌شود. به‌منظور طراحی مدل پژوهش، از روش تئوری داده‌بنیاد استفاده شد و بدین منظور با ۲۲ خبره مصاحبۀ عمیق به‌عمل آمد. این افراد به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. مدل طراحی‌شده با روش مدل‌سازی معادلات ساختاری در نرم‌افزار اسمارت پی‌ال‌اس اعتبارسنجی شد. جامعۀ آماری این مرحله، مدیران شرکت‌های دانش‌بنیان در پارک علم و فناوری تهران بودند که از طریق پرسش‌نامه، از آن‌ها نظرخواهی شد. حجم نمونۀ محاسبه شده با روش کوکران ۱۱۰ نفر و روش نمونه‌گیری نیز از نوع تصادفی ساده بود.
یافته‌ها: مدل پارادایمی با ۶ دسته متغیر عوامل علّی، پدیدۀ محوری، راهبردها، عوامل مداخله‌گر، عوامل زمینه‌ای و پیامدها طراحی شد. بر اساس یافته‌ها، برای متغیر تاب‌آوری در شرکت‌های دانش‌بنیان، ۴ مقوله اصلی، ۱۰ مقولۀ فرعی و ۲۱ مفهوم و همچنین، ۵ دسته راهبرد شناسایی شد که بر این اساس مدل پژوهش ایجاد شد. مقوله‌های اصلی شناسایی شده عبارت‌اند از: تاب‌آوری هدایتی، اجتماعی، زیرساختی و رابطه‌ای. همچنین، یافته‌های برازش با مدل‌سازی معادلات ساختاری نیز ساختار و متغیرهای مدل را تأیید می‌کند.
نتیجه‌گیری: بهره‌گیری از رویکرد تاب‌آوری در شرکت‌های دانش‌بنیان، به‌اندازۀ کافی اثربخش است و می‌تواند در حفظ بقا و حرکت در مسیر رشد و توسعه این شرکت‌ها تأثیر زیادی داشته باشد.
کلیدواژه‌ها
شرکت دانش‌بنیان
ریسک
تاب‌آوری سازمانی
پارک علم و فناوری
روش تئوری داده‌بنیاد

عنوان مقاله English

Introducing a Model of Organizational Resilience in Knowledge-Based Companies

نویسندگان English

Mahdi Azizloo 1
Marjan Fayyazi 2
Vajhollah Ghorbani Zadeh 3
1 PhD Student of Public Administration, Science and Research Unit, Islamic Azad University, Tehran, Iran Iran.
2 Associate Prof., Department of Leadership and Human Capital, Faculty of Public Administration and Organizational Sciences, College of Management, University of Tehran, Tehran, Iran.
3 Prof., Department of Public Administration, Faculty of Management and Accounting, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.
چکیده English

Background & Purpose: Organizational resilience is one of the new and popular concepts in organizational studies, which refers to the ability of businesses to recover and return to their initial conditions during crises and in the face of multiple internal and external risks.
Methodology: The present research is applied-developmental in terms of its purpose and is considered as a mixed exploratory research. In order to design the research model, the grounded theory method was used, and for this purpose, an in-depth interview was conducted with 22 experts who were selected purposefully. Also, the designed model was validated by structural equation modeling method using Smart PLS Software. The statistical population of this stage included managers of knowledge-based companies in Tehran and Alborz Science and Technology Parks, who were asked for their opinions through a questionnaire designed by the researcher. The sample size calculated by Cochran's method was 110 people and the sampling method was simple random.
Findings: A paradigmatic model was designed with 6 variable categories of causal factors, central phenomenon, strategies, intervening factors, background factors and consequences. Based on the findings, 10 categories and 21 concepts as well as 5 categories of strategies were identified for the variable of resilience in knowledge-based companies. Findings of fit with structural equation modeling also showed that the structure and variables of the model are approved.
Conclusion: Taking advantage of organizational resilience in knowledge-based companies has the necessary effectiveness and can have a great effect on maintaining the survival and movement in the path of growth and development of these companies.

کلیدواژه‌ها English

Knowledge-based company
Risk management
Organizational resilience
Science and technology park
Grounded theory method
ابراهیمی، عباس؛ فیض، داوود و چیت‌کران، حسین (1396). تحلیل جامع عوامل مؤثر بر تاب‏آوری سازمانی در صنایع کوچک و متوسط. پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، 7(3)، 37-58.
ابراهیمی، مهدی و نورنژادونوش، وحید (1401). طراحی مدل توسعه ظرفیت تاب‏آوری شرکت‏های کوچک و متوسط (با رویکرد ساختاری تفسیری). بررسی‌های بازرگانی، 20(112)، 63-80.
استیری، مجید و مهرآیین، محمد (1401). شناسایی و مدل‎سازی عوامل کلیدی موفقیت شرکت‎های دانش‎بنیان. پژوهشنامه مدیریت تحول، 14(27)، 1-28.
ایمان، محمد تقی (1391). روش‌شناسی تحقیقات کیفی. تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
تقی‌پور، احسان؛ نصری، فرامرز؛ یزدان‌شناس، محمد و صادق، سهراب (1400). شناسایی، ارزیابی و رتبه‌بندی ریسک شرکت‏های دانش‌بنیان دریایی با استفاده از مدل‌های ترکیبی. مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، 11(42)، 415-442.
جعفری اسکندری، میثم و علی بیگی، لیلا (1395). ارائه رویکرد تحلیل ریسک پروژه‌های شرکت‏های دانش‌بنیان با استفاده از تکنیک ANP-RFMEA. رشد فناوری، 12(48)، 29-37.
دانایی فرد، حسن و امامی، مجتبی (1386). استراتژی‌های پژوهش کیفی: تأملی بر نظریه‌پردازی داده‌بنیاد. اندیشه مدیریت، 1(2)، 69-97.
رومزی، هدا؛ حسین‌پور، محمد؛ بهمنی، لیلا و نصیری، ماریا (1398). طراحی مدل ایجاد و توسعه شرکت‏های دانش‌بنیان در رشته‌های علوم انسانی. کتابداری و اطلاع‌رسانی، 22(88)، 119-151.
زعیم زاده، محمد (1404). در بهره‏مندی از نوآوری ضعیف عمل کردیم. روزنامه فرهیختگان، ص 4.
سلطانی نژاد، اسما؛ مروتی شریف‌آبادی، علی؛ زارع، حبیب و جعفرنژاد، احمد (1399). طراحی الگوی مفهومی چابکی راهبردی شرکت‏های دانش‌بنیان. فصلنامه مجلس و راهبرد، 27(101)، 95-121.
صالحی ابرقویی، محمدعلی؛ امیری، مقصود؛ الفت، لعیا و فیضی، کامران (1397). ارائه چارچوبی برای ارزیابی تاب‏آوری سازمانی در صنعت چرم ایران. پژوهش‌های نوین در تصمیم‌گیری، 3(3)، 105-128.
قنبری قلعه‌رودخانی، فضه؛ فرهادی‌نژاد، محسن؛ مقدم، علیرضا و نجفی، محمود (1401). شناسایی و رتبه‌بندی رفتارهای مدیران به‌منظور کاهش چالش‌های روان‏شناختی منابع انسانی در موقعیت بحرانی. مطالعات منابع انسانی، 12(4)، 56-72.
محقر، علی و صادقی مقدم، محمدرضا (1390). هماهنگی زنجیرۀ تأمین در صنعت خودروسازی: رویکرد تئوری برخاسته از داده‌ها. چشم‌انداز مدیریت مدیریت صنعتی، 1(4)، 29-63.
موسوی، نجم‌الدین؛ شریعت‌نژاد، علی و ساعدی، عبدالله (1397). طراحی مدل مدیریت ریسک منابع انسانی در سازمان‌های دولتی با استفاده از نظریه داده‌بنیاد. مطالعات منابع انسانی، 8(28)، 121-142.
هاشمی، محسن؛ حقیقت منفرد، جلال و سرآبادانی، ابوالقاسم (1401). مدل ارزیابی تاب‏آوری سازمانی در شرکت‏های دانش‌بنیان صنعت پلاستیک. پژوهش‌های مدیریت راهبردی، 28(85)، 155-178.
یاراحمدی، علیرضا؛ قربانی، محمود و فریبرزی، الهام (1400). طراحی مدل ارتقای قابلیت‌های نوآوری سازمانی با رویکرد تاب‏آوری سازمانی در شرکت‏های دانش‌بنیان. چشم‌انداز مدیریت دولتی، 12(48)، 52-69.
Al-Ayed, S. I. (2019). The impact of strategic human resource management on organizational resilience: an empirical study on hospitals. Theory and practice, 202, 179–186.
Barasa, E., Mbau, R. & Gilson, L. (2018). What is resilience and how can it be nurtured? A systematic review of empirical literature on organizational resilience. International Journal of Health Policy and Management, 7(6), 491–503.
Borekci, D., Rofcanin, Y., Heras, M.L. & Berber, A. (2018). Deconstructing organizational resilience: A multiple-case study. Journal of Management & Organization, 27(3), 1-20.
Duchek, S. (2020). Organizational resilience: a capability-based conceptualization. Business Research, 13, 215–246.
Fang, Y. & Sansavini, G. (2017). Optimizing power system investments and resilience against attacks. Reliability Engineering & System Safety, 159, 161-173.
Ghanbari Ghaleroudkhani, F., Farhadinejad, M., Moghaddam, A. & Najafi, M. (2023). Identifying and Ranking Managers’ Behaviors in order to Reduce the Psychological Challenges of Human Resources in Critical Situations. Journal of Human Resource Management, 12(4), 56-72. doi: 10.22034/jhrs.2023.168840
Guba, E. G. & Lincoln, Y. S. (1982). Epistemological and methodological bases of naturalistic inquiry. ECTJ, 30(4), 233-252.
Henseler, J., Ringle, C. M., & Sinkovics, R. R. (2009). The use of partial least squares path modeling in international marketing. Advances in International Marketing, 20, 277–320
Ishak, A. W. & Williams, E. A. (2018). A dynamic model of organizational resilience: adaptive and anchored approaches. Corporate Communications: An International Journal, 23(2), 180-196.
Jia, X. (2018). The Role of Social Capital in Building Organizational Resilience. Thesis degree of Master of Commerce in Management. Department of Management, Marketing and Entrepreneurship, University of Canterbury: New Zealand.
King, D. D., Newman, A. & Luthans, F. (2016). Not if, but when we need resilience in the workplace. Journal of Organizational Behavior, 37(5), 782–786.
Linnenluecke, M.K. (2017). Resilience in business and management research: a review of influential publications and a research agenda. Business Research, 19, 4–30.
Ma, Z., Xiao, L. & Yin, J. (2018). Toward a dynamic model of organizational resilience. Nankai Business Review International, 9(3), 246-263.
Marzouk, Y. & Jin, J. (2023). An integrative framework for building organizational resilience through environmental scanning: a view of organizational information processing theory. Management Research Review, 46(7), 1016-1042.
McCarthy, I. P., Collard, M. & Johnson, M. (2017). Adaptive organizational resilience: an evolutionary perspective. Current Opinion in Environmental Sustainability, 28, 33-40.
Micheli, G. J., Cagno, E. & Di Giulio, A. (2009). Reducing the total cost of supply through risk-efficiency-based supplier selection in the EPC industry. Journal of Purchasing and Supply Management, 15(3), 166-177.
Nyaupane, G. P., Prayag, G., Godwyll, J. & White, D. (2021). Toward a resilient organization: analysis of employee skills and organization adaptive traits. Journal of Sustainable Tourism, 29(4), 658-677.
Orchiston, C., Prayag, G. & Brown, C. (2016). Organizational resilience in the tourism sector. Annals of Tourism Research, 56, 145-148.
Ozanne, L. K., Chowdhury, M., Prayag, G., & Mollenkopf, D. A. (2022). SMEs navigating COVID-19: The influence of social capital and dynamic capabilities on organizational resilience.Industrial Marketing Management,104, 116-135.
Prayag, G., Chowdhury, M., Spector, S. & Orchiston, C. (2018). Organizational resilience and financial performance. Annals of Tourism Research, 73, 193-196.
Salehi Abarqaui, M.A., Amiri, M., Alfat, L. & Faizi, K. (2017). Providing a framework for evaluating organizational resilience in the Iranian leather industry. New researches in decision making, 3(3), 105-128. (in Persian)
Sánchez, A. R., Guinot, J., Chiva, R. & Cabrales, A.L. (2021). How to emerge stronger: Antecedents and consequences of organizational resilience. Journal of Management & Organization, 27, 442–459.
Sánchez-García, J.Y., Núñez-Ríos, J.E., López-Hernández, C. (2023). Modeling Organizational Resilience in SMEs: A System Dynamics Approach. Glob J Flex Syst Manag, 24, 29–50.
Seville, E. (2018). Building resilience: How to have a positive impact at the organizational and individual employee level. Development and Learning in Organizations: An International Journal, 32(3), 15–18.
Stone, M., & Geisser, F. (1975). Cross validatory choice and assessment of statistical predictions. Journal of the Royal Statistical Society, 36(2), 111-147.
Strauss, A. & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (2nd Edition), Sage. Thousand Oaks: CA.
Tasic, J., Tantri, F. & Amir, S. (2019). Modelling multilevel interdependencies for resilience in complex organisation. Complexity, 2019(1), 3946356. https://doi.org/10.1155/2019/3946356
Tengblad, S. & Oudhuis, M. (2018). The resilience framework – Organizing for sustained viability. Singapore: Springer.
Tocan, M. C. (2012). Knowledge based economy assessment, Journal of Knowledge Management. Economics and Information Technology, 2(5), 1-18.
Yu, J., Yuan, L., Han, G., Li, H. & Li, P. A. (2022). Study of the Impact of Strategic Human Resource Management on Organizational Resilience. Behaviour Science, 12(12), 508.
Zaimzadeh, M. (2023 , 4). We performed poorly in taking advantage of innovation. Farhikhtegan newspaper, 4 (in Persian)
Zeb-Obipi, I., Obiekwe, O. & Ateke, M. D. (2019). Industrial Relations Environment and Organizational Resilience: Implications on Nigerian Managers. International Journal of Social Sciences and Management Research, 5(1), 22-35.
Zighan, S. & Ruel, S. (2023). SMEs’ resilience from continuous improvement lenses. Journal of Entrepreneurship in Emerging Economies, 15(2), 233-253
مطالعات منابع انسانی
دوره 14، شماره 3
پاییز 1403
صفحه 118-147

  • تاریخ دریافت 20 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 03 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 02 شهریور 1403