مطالعات منابع انسانی

مطالعات منابع انسانی

شفاف‌سازی و تمایزشناسی ادب سازمانی و نزاکت سازمانی: رویکرد تحلیل مفهوم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه مدیریت دولتی، پردیس بین‌المللی ارس، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 گروه رهبری و سرمایه انسانی، دانشکده مدیریت و علوم سازمانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران
3 گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.
10.22034/jhrs.2026.588196.2603
چکیده
زمینه و هدف: با وجود اهمیت تعاملات مؤدبانه در محیط کار، ادبیات مدیریت در تبیین ماهیت ادب سازمانی با ابهام مفهومی و هستی‌شناختی روبه‌رو است و غالباً آن را به کنشی ارادی و عاملیت‌محور تقلیل می‌دهد؛ امری که به پراکندگی یافته‌ها و تضعیف مدل‌های مدیریتی انجامیده است. این پژوهش با هدف تحلیل مفهوم ادب سازمانی و تمایز آن از نزاکت سازمانی انجام شد.
روش: پژوهش بر پارادایم تفسیری و رویکرد ساخت‌گرایانه استوار است و با مرور نظام‌مند ادبیات، ۱۰۷ مقاله منتشرشده طی سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۶، با رویکرد کیفی و بر پایه مدل هشت‌گام تحلیل مفهوم واکر و آوانت (۲۰۰۵) تحلیل شدند.
یافته‌ها: ادب سازمانی صرفاً فضیلتی اخلاقی یا رفتاری واکنشی نیست، بلکه سازوکاری تعاملی، مهارتی و ابزاری برای تسهیل تعاملات است که بر ابزارمندی فنون زبانی، محاسبه اقتضایی مدیریت وجهه، بسترمندی نهادی و توازن وظیفه-رابطه استوار است. برخلاف نزاکت سازمانی که بر ارزش‌های اخلاقی و کرامت انسانی تأکید دارد، ادب سازمانی بر راهبردهای زبانی، مهارت‌های ارتباطی و مدیریت مناسبات قدرت و فاصله اجتماعی برای کاهش تهدیدهای وجهه متمرکز است. هم‌چنین سیر تحول این مفهوم از ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۶، گسترش آن‌را از مبحثی زبان‌شناختی به مفهومی متناسب با تعاملات دیجیتال را نشان می‌دهد.
نتیجه‌گیری: نوآوری نظری پژوهش، بازتعریف ادب سازمانی به‌مثابه سازوکاری ارتباطی و تبیین پیوند آن با مدیریت دانش است. ادب سازمانی با کاهش ریسک تعاملی و تقویت امنیت روانی، پنهان‌سازی تدافعی دانش را کاهش، جریان سرمایه فکری را تقویت و مبنایی برای پیشگیری از بی‌ادبی سازمانی و ارتقای پایداری سرمایه انسانی فراهم می‌آورد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Clarifying and Differentiating the Concepts of Organizational Politeness and Workplace Civility: A Concept Analysis Approach

نویسندگان English

Simin Fazel Dehkordi 1
Hamid Reza Yazdani 2
Zeinab Molavi 3
1 Department of Public Administration, Aras International Campus, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Leadership and Human Capital Group, Faculty of Management and Organizational Sciences, College of Management, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Department of Public Administration, Faculty of Management and Accounting, College of Farabi, University of Tehran, Qom, Iran.
چکیده English

Background & Purpose:Despite the importance of polite workplace interactions, the management literature remains conceptually and ontologically ambiguous about organizational politeness, often reducing it to an intentional, agent-centered behavior. This reduction has fragmented empirical findings and weakened theoretical coherence. This study aims to clarify the concept of organizational politeness and distinguish it from workplace civility.
Methodology: Adopting an interpretivist paradigm and a constructivist approach, this study conducted a systematic literature review of 107 articles published between 1990 and 2026. The literature was qualitatively analyzed using Walker and Avant's (2005) eight-step concept analysis framework.
Findings: Organizational politeness is not merely a moral virtue or reactive behavior but an interactional, communicative, and instrumental mechanism that facilitates workplace interactions through four defining attributes: the strategic use of linguistic resources, context-sensitive face management, institutional embeddedness, and task–relationship balance. Unlike workplace civility, which emphasizes moral values and respect for human dignity, organizational politeness focuses on linguistic strategies, communicative competence, and the management of power relations and social distance to mitigate face threats. The concept has also evolved from a linguistic construct into a multidimensional framework applicable to digitally mediated interactions.
Conclusion: The study reconceptualizes organizational politeness as a communication mechanism and establishes its theoretical linkage with knowledge management. By reducing interactional risk and strengthening psychological safety, organizational politeness mitigates defensive knowledge hiding, enhances intellectual capital flows, and provides a foundation for preventing workplace incivility and sustaining human capital.

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Organizational Politeness
Workplace Civility
Concept Analysis
Walker and Avant Approach
Face Management
Knowledge Management

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 10 تیر 1405

  • تاریخ دریافت 05 تیر 1405
  • تاریخ بازنگری 09 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 10 تیر 1405