بررسی نقش تعدیل‏گری ویژگی‏های شخصیتی بر رابطه بین عدالت سازمانی و رفتار شهروندی سازمانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد مدیریت بازرگانی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.

2 استادیار گروه مدیریت دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.

3 استاد گروه مدیریت دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.

چکیده

بر اساس آموزه­های برآمده از نظریه مبادله اجتماعی، ادراکات مطلوب کارکنان از رفتار سازمان نسبت به خویش بر رفتارهای مثبت کاری آنان اثر خواهد گذاشت. با این‌ حال شخصیت افراد از جمله متغیرهایی است که می‌تواند در ارتباط بین ادراکات افراد و رفتار آنان اثرگذار باشد. بر این اساس تحقیق حاضر درصدد است تا اولاً اثر عدالت سازمانی را بر رفتار شهروندی سازمانی در یک سازمان مذهبی فرهنگی آزمون نماید و دوم نقش تعدیل کنندگی پنج بعد بزرگ شخصیتی نئو را در این رابطه بررسی نماید. جامعه آماری کلیه کارشناسان یک سازمان بزرگ مذهبی فرهنگی در شرق کشور بوده­اند. نمونه آماری شامل 219 نفر از افراد مذکور بوده است که به صورت تصادفی انتخاب شده‌اند. این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر نحوه تحلیل داده‌ها از نوع همبستگی می‌باشد. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌های معتبر جمع آوری و پس از تعیین روایی و پایایی ابزار سنجش، در قالب آزمون‌های ضرایب همبستگی و مدل رگرسیون خطی ساده و رگرسیون سلسله مراتبی تجزیه و تحلیل گردید. یافته‌ها نشان دهنده قدرت تأثیرگذاری ادراک از عدالت بر رفتار شهروندی سازمانی است. ابعاد شخصیتی وظیفه شناسی، گشودگی و برون گرایی نتوانسته اند بر شدت این رابطه تأثیر بگذارند. با این حال ویژگی‌های روان نژندی و سازگاری بیش از حد که دربردارنده نوعی هیجانات و احساسات منفی می‌باشند، بر شدت این رابطه تأثیر گذاشته است. ویژگی‌های مذکور می‌بایست در هر گونه رفتارهای سرپرستان نسبت به کارکنان و نیز در فرایند جذب و توسعه کارکنان مد نظر قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


1- احمدی، پرویز. باباشاهی، جبار. خداشناس، لیلا سادات. (1390). بررسی رابطه بین عوامل شخصیتی و کارآفرینی. پژوهش­های مدیریت منابع انسانی، 1(3)، 1- 21.

2 -بهلولی زیناب، نادر. علوی متین، یعقوب. درخشان مهربانی، عادل. (1389). بررسی تأثیر عدالت سازمانی بر رفتار شهروندی سازمانی کارکنان دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز. مجله فراسوی مدیریت، 4(14)، 73- 108.

3- حق­شناس، حسن. (1385). طرح پنج عاملی ویژگی­های شخصیت: راهنمای تفسیر و هنجارهای آزمون­های NEOPI-R و NEOFFI. چاپ اول. شیراز: انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز.

4- دعایی، حبیب اله. فراحی، محمد مهدی. همایونی، محمد حسین. (1388). نقش بالنده سازی کارکنان در بهبود اعتماد متقابل آنان به مدیران. پژوهش نامه مدیریت تحول، 1(1)، 9- 30.

5 -رضائیان، علی. (1384). انتظار عدالت و عدالت در سازمان (مدیریت رفتار سازمانی پیشرفته). تهران: سمت.

6- قلی­پور، آرین. پور عزت، علی اصغر. سعیدی­نژاد، مجید. (1386). عوامل موجد رفتارهای ضد شهروندی در سازمان­ها. فصلنامه علوم مدیریت ایران، 2 (8)، 1- 29.

7- قنبری، سیروس. حجازی، نفیسه. (1392). رابطه عدالت سازمانی ادراک شده با رضایت شغلی. فصلنامه مشاوره شغلی و سازمانی، 2 (16)، 9- 27.

8- گل­پرور، محسن. سمسار، امیر حسین. آتش­پور، حمید. (1390). نقش پنج عامل بزرگ شخصیت در پیوند میان عدالت سازمانی ادراک شده با رفتارهای ضد تولید. مجله روانشناسی معاصر، 6(2)، 1- 14.

9- مرتضوی، سعید. کارگزار، نغمه. (1390). بررسی رابطه بین عدالت سازمانی، رضایت شغلی و تعهد عاطفی با رفتار شهروندی مشتری­مدار پرستاران. مجله دانشگاه علوم پزشکی زنجان، 20(80)، 84- 97.

10- نعامی، عبدالزهرا. هاشمی شیخ­شبانی، اسماعیل. انصافداران، فریده. (1392). بررسی رابطه علی تطابق در محیط کار با رفتارهای مدنی سازمانی و رفتارهای ضدتولید در محیط کار با میانجی­گری انگیزش شغلی. فصلنامه مشاوره شغلی و سازمانی، 5 (16)، 109- 127.

11- وطن­خواه، سودابه. و دیگران. (1392). رابطه عدالت سازمانی و رفتار شهروندی سازمانی در بیمارستان­های دانشگاه علوم پزشکی تهران. مجله دانشکده پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران، 7(6)، 544- 555.

12- هاشمی، اسماعیل. شکرکن، حسین. نیسی، عبدالکاظم. شهنی، منیجه. حقیقی، جمال. (1387). بررسی روابط ساده، چندگانه و تعاملی متغیرهای مهم محیطی، نگرشی، شخصیتی و عاطفی با رفتارهای نابارور در محیط کار. مجله علوم تربیتی و روان­شناسی، 3، 53- 80.

13- Aguinis, Herman. (2004). Regression Analysis for Categorical Moderators, New York: gulford publication,

14- Appelbaum, Steven. et al. (2004). Organizational citizenship behavior: a case stuady of culture, leadership and trust. Management decision, 42(1), 13- 40.

15- Bolino, Mark C. (1999). Citizenship and impression management: Good soldiers or good actors? Academy of Management. Review, 24, 82-98.

16- Brennan, Aoife. (1999). Personality and perceived justice as predictors of survivors’ attitudes and behaviors following organizational downsizing. Unpublished Master of Science thesis in Psychology, Calgary, Alberta.

17- Castro, C Barroso. Armario, E Martin. Ruiz, D. Martin. (2004). The influence of employee organizational citizenship behavior on customer loyalty. International journal of service management, 15(1), 27- 53.

18- Chen, Hong. & Jin, Yang Hua. (2014). The effects of organizational justice on organizational citizenship behavior in the Chinese context: The mediating effects of social exchange relationship. Public personnel management. 1- 13.

19- Cropanzano , Russell. Ambrose, Maureen L. (2001). Procedural and distributive justice are more similar than you think. Advances in organizational justice , Stanford, California: Stanford university press

20- Cohen, Aaron. (2006). The relationship between multiple commitment and organizational citizenship behavior in Arab and Jewish cultures. Jurnal of Vocational Behavior, 69, 105-118.

21- Colquitt, Jason A. Scott, Brent A. Judge, Timothy A. Shaw, John C. (2006). Justice and personality: Using integrative theories to drive moderators of justice effects. Organizational behavior and human decision processes, 100, 110- 127.

22- Folger, Robert. & Konovsky Mary A. (1989). Effects of procedural and distributive justice on reaction to pay raise decisions. The academy of management journal, 32, 30-115.

23- Ilies, Remus. & Fulmer, Ingrid S. (2009). Personality and citizenship behavior: The mediating role of job satisfaction. Jurnal of Applied Psychology, 4, 945-959.

24- Karriker, Joy H. Williams, Margaret L. (2009). Organizational justice and organizational citizenship behavior. Journal of management, 35, 112.

25- Kim Lian, Lee. & Guan Tui, Low. (2012). Leadership styles and organizational citizenship behavior: the mediating effect of subordinates competence and downward influence tactics. Journal of applied business and economics, 13, 59-96.

26- Kumar, Kuldeep. & Bakhshi, Arti. (2009). Linking the big five personality domain to organizational citizenship behavior. Journal of psychological studies, 1(2).

27- Li, Ning. Liang, Jian. Grant, Michael (2010). The role of proactive personality in job satisfaction and organizational citizenship behavior: A relational perspective. Journal of applied psychology, 95(2).395- 404.

28- Meyer, Rustin. et al. (2014). Measuring Job-Related Situational Strength and Assessing Its Interactive Effects With Personality on Voluntary Work Behavior. Journal of Management, 40(4).1010- 1041.

29- Mohammad, Jehad. et al. (2011). “Job Satisfaction and Organisational Citizenship Behaviour: An Empirical Study at Higher Learning Institutions”, Asian Academy of Management Journal, 16(2). 149-165.

30- Moorman, Robert H. Blakely, Gerald L. Niehoff, Brian P. (1998). Does perceived organizational support mediate the relationship between procedural justice and organizational citizenship behavior? Academy of management journal, 41(3), 7- 351.

31- Organ, Dennis W. Ryan, katherine (1995). A meta analytic review of attitudinal and dispositional predictors of organizations citizenship behavior. Personal psychology, 48,775- 802.

32- Organ, Dennis W. (1988). Organizational citizenship behavior: the good soldier syndrome. Lexington, MA: Lexington books.

33- Philip, P. S. Kumar, R. Choudhary, N. (2012). Relationship between organizational citizenship behavior and organizational justice at work place.

34- Podsakoff Phillip, Mackenzie scott (1997). Impact of organizational citizenship behavior on organizational performance: a review and suggestion for future research. Lawrence erlbum associate, tnce, 10 (2),133- 153.

35- Robbins, Stephen P. (2001). Organizational behavior. Prentice-Hall: Upper saddle river, NJ.

36- Van Heil, Alain. Decremer, David. Stouten, Jeroen. (2008). The personality basis of justice: The five factor model as an integrative model of personality and procedural fairness effect on cooperation. European journal of personality, 22, 519- 539.

37- Zhao, Hao. Seibert, Scott. (2006). The big five personality dimensions and entrepreneurial status: A meta-analytic review. Journal of AppliedPsychology, 91(2), 71-259.