بررسی نقش رفتار شهروندی در ارتباط با عدالت سازمانی و استرس شغلی با عملکرد سازمانی در مراکز آموزش عالی.

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

عضو هیات علمی دانشگاه هوایی شهید ستاری، تهران، ایران.

چکیده

با توجه به نقش همه جانبه آموزش عالی و دانشگاه‌ها در زندگی اجتماعی انسان‌ها نقش عدالت در این سازمان‌ها پیش از پیش آشکارتر شده است. دانشگاه‌ها در حقیقت نمادی از جامعه بوده و تحقق و اجرای عدالت در آن به‌منزله تحقق عدالت در سطح جامعه می‌باشد. بر این اساس، هدف این تحقیق بررسی نقش رفتار شهروندی در ارتباط با  عدالت سازمانی و استرس شغلی با عملکرد سازمانی در یکی مراکز آموزش عالی نظامی است. جامعه‌ی آماری پژوهش شامل 260 نفر از کارکنان بخش اداری و پشتیبانی یکی از دانشگاه‌های نظامی بودند که با استفاده از روش تصادفی ساده و بر اساس جدول مورگان تعداد 155 نفر به‌عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. پرسش‌نامه‌های عدالت سازمانی نیهوف و مورمن(1993)، رفتار شهروندی سازمانی پودساکف و همکاران(1990)، استرس شغلی دوپوی(1977) و عملکرد کارکنان از پرسش‌نامه ویلیامز و اندرسون(1981) به‌عنوان ابزارهای مورد استفاده در پژوهش حاضر بودند. تجزیه و تحلیل داده‌ها از طریق مدل‌سازی معادلات ساختاری(نرم‌افزار اسمارت پی. ال. اس) و نرم‌افزار SPPS ویراست19 انجام گردید. یافته‌های تحقیق نشان داد که استرس شغلی با رفتار شهروندی سازمانی رابطه‌ای منفی و معناداری دارد، عدالت سازمانی  با عملکرد کارکنان و رفتار شهروندی سازمانی با عملکرد کارکنان رابطه‌ای مثبت و معناداری دارد.

کلیدواژه‌ها


اندکازلکی، مهری؛ سروقد، سیروس و برزگر، مجیر(1392). رابطه‌ ابعاد عدالت سازمانی با فرسودگی و ابهام/ تعارض نقش در کارکنان، مجله روان‌شناسی اجتماعی، سال8، شمار28، صص 1.6-93.

بهلولی‌زیناب، نادر؛ علوی متین، یعقوب؛ درخشانی‌مهربانی، عادل(1389). بررسی تاثیر عدالت سازمانی بر رفتار شهروندی سازمانی کارکنان دانشگاه آزاد اسلمی تبریز، فراسوی مدیریت، 4(14)، صص: 108-73.

حسین‌زاده، ا. و نصیری، ح(1387). عدالت سازمانی، مجله‌ی تدبیر،(190) 18، صص 23-18.

حسین زاده، علی(1388). عدالت سازمانی، مجله تدبیر، سازمان مدیریت صنعتی، تهران، شماره 180.

حقیقی، محمد؛ قارلقی، ابراهیم؛ میراسدی، سمانه و  نیکبخت، فاطمه(1389). بررسی رابطه میان ویژگی‌های بیانیه مأموریت  سازمان و عملکرد سازمانی، پژوهش نامه مدیریت تحول، سال دوم، شمارة 4، نیمه دوم 1389، صص 186-176.

خسروی، مریم(1382). بررسی عوامل استرس‌زای شغلی کتابداران شاغل در کتابخانه‌های دانشگاهی وزارت علوم، تحقیقات و فن‌‌آوری شهر تهران از دیدگاه آنان، طرح پژوهشی، تهران: مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران. 

پورعزت، عزت‌الله(1380).  مدیریت دولتی و عدالت اجتماعی، ویژه نامه مدیریت دولتی، دانش مدیریت، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، سال چهاردهم، شماره 255، ص 117-83.

راس، رندال‌آر و الیزابت‌ام آلتمایر(1381). استرس شغلی؛ ترجمه غلامرضا خواجه‌پور، تهران: انتشارات سازمان مدیریت صنعتی.

کاظمی، محمد و واحد، سکینه(1384).  "رفتار مدنی سازمانی "، سومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت، تهران 29 آذر لغایت یکم دیماه.

کلانتری, ک. (1388). مدل یابی معادلات ساختاری در پژوهش های اجتماعی و اقتصادی. تهران: انشارات فرهنگ صبا.

شفیعی، محسن؛ کهندل، مهدی و کسب‌پرست، مهدی(1389). مقایسه معیارهای ارزیابی عملکرد مربیان تیم‌های دانشگاهی از دیدگاه مدیران و مربیان دانشگاه آزاد اسلامی، فصل‌نامه علوم ورزشی، سال دوم، شماره چهارم، تابستان 1389.

صفری، حسین و  محمدنژاد، مجتبی (1392).  شناسایی و اولویت بندی عوامل مؤثر بر استرس شغلی مدیران پروژه های پتروشیمی، دوماهنامه الکترونیکی دانش و کاربرد مدیریت پروژه، سال دوم، ص 21-15.

غفوریان، هما؛ قاسمی، ایرج و ابراهیمی، محمد(1390). بررسی تاثیر میزان استرس شغلی مدیران مدارس، فصلنامه اندیشه‌های تازه در علوم تربیتی، سال ششم، شماره‌ی چهارم.

مهداد، علی(1385). روان‌شناسی صنعتی و سازمانی. تهران: انتشارات جنگل.

موسی‌خانی، مرتضی؛ الوانی، سیدمهدی؛ میرزایی، مهدی و  محمدی، سمیه(1389).  بررسی ارتباط میان رفتار شهروندی سازمانی و عملکرد کارکنان، فصل‌نامه مدیریت، 9(25)، ص 91-75.

مرامی، علی‌رضا(1378). بررسی مقایسه‌ای مفهوم عدالت از دیدگاه مطهری، سیدقطب، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

نعامی، عبدالزهرا؛ شکرکن، حسین(1383).  بررسی روابط ساده و چندگانه عدالت سازمانی با خشنودی شغلی در کارکنان یک شرکت صنعتی، مجله علوم تربیتی و روا نشناسی دانشگاه. شهید چمران اهواز، ج 1 و 2.

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی(1383). طرح پیشگیری از سوانح و حوادث پزشکی در ایران. تهران: مرکز کنترل بیماری.

Boss, K. V. (2001). Fundamental research by means of laboratory experiments is essential for a better understanding of organizational justice. Journal of Vocational Behavior, 58, 254-259.

Bies RJ. Interactional (in) justice: the sacred and the profane. In: Greenberg J, Cropanzano R, Editors. Advances in Organizational Justice. California: Stanford University Press; 2001.

Bergeron, D. M. (2007). The potential paradox of organizational citizenship behavior: Good citizens at what cost? Academy of Management Review, 32, 1078-1095.

Bolino, M. C., Turnley, W. H., & Niehoff, B. P. (2004). The other side of the story: Reexamining prevailing assumptions about organizational citizenship behavior. Human Resource Management Review, 14, 229-246.

Bolino, M. C., Turnley, W. H., Gilstarp, J. B., & Suazo, M. M. (2010). Citizenship under pressure: What’s a ‘good soldier’ to do? Journal of Organizational Behavior, 5, 835- 855.

Bobocel, D. R., & Hafer, C. L. (2007). Justice motive theory and the study of justice in work organizations: A conceptual integration. European Psychologist, 12, 283-289.

Bergeron, D. M. (2007). The potential paradox of organizational citizenship behavior: Good citizens at what cost? Academy of Management Review, 32, 1078-1095.

Bolino, M. C., & Turnley, W. H. (2005). The personal costs of citizenship behavior: There relationship between individual initiative and roll over load, job stress and work family conflict. Journal of Applied Psychology, 90, 740-748.

Bolino, M. C., Turnley, W. H., & Niehoff, B. P. (2004). The other side of the story: Reexamining prevailing assumptions about organizational citizenship behavior. Human Resource Management Review, 14, 229-246.

 Bolino, M. C., Turnley, W. H., Gilstarp, J. B., & Suazo, M. M. (2010). Citizenship under pressure: What’s a ‘good soldier’ to do? Journal of Organizational Behavior, 5, 835- 855.

Cassidy, Tonny(1999). Cognition, Heath, and Stress, Routledge. P145-170.

Castro, C. B., Armario, E. M., and Ruiz, D. M. (2004)," The influence of employee organizational citizenship behavior on customer loyalty", International Journal Of Service Industry Management, Vol. 15, No. 1, pp. 27.

Colquitt, J. A., Conlon, D. E., Wesson, M. J., Porter, C. O., & Ng, K. Y. (2001). Justice at the millennium: A meta-analytic review of 25 years of organizational justice research. Journal of Applied Psychology, 86, 425-445.

Colquitt, J. A., Conlon, D. E., Wesson, M. J., Porter, C. O., & Ng, K. Y. (2001). Justice at the millennium: A meta-analytic review of 25 years of organizational justice research. Journal of Applied Psychology, 86, 425-445.

Dupuy, H. J. (1977). The general wellbeing schedule. In: I. McDowell & C. Newell (1987), Measuring health: A guide to rating scales and questionnaires. New York: Oxford University Press.

Koys DJ, DeCotiis TA. Inductive measures of psychological climate. Human Relations 1991; 44(3): 265-76.

Greenberg J. Stress fairness to fare no stress: managing workplace stress by promoting organizational justice. Organizational Dynamics 2004; 33(4): 352-65.

Robbins SP. Organizational behavior. New Jersey: rentice Hall; 2001.

Lipponen J, Olkkonen ME, Mury L. Personal value orientation as a moderator in relationships between perceived organizational justice and its hypothesized consequences. Social Justice Research 2004; 17(3): 275-92.

Konovsky, M. A., & Pugh, S. D. (1994). Citizenship behavior and social exchange. Academy of Management Journal, 37, 656-669.

Moorman, R. H. (1991). The relationship between organizational justice and organizational citizenship behavior: Do fairness perceptions influence employee citizenship? Journal of Applied Psychology, 76, 845-855.

Moorman, R. H., Blakely, G. L., & Niehoff, B. P. (1998). Does perceived organizational support mediate the relationship between procedural justice and organizational citizenship behavior? Academy of Management Journal, 41, 351-357.

Motowidlo. S and J. Van Scotter, (1994). Evidence that task performance should be distinguished from contextual performance, Journal of Applied Psychology 79: 475–480.

Niehoff, B. P., & Moorman, R. H. (1993). Justice as a mediator of the relationship between methods of monitoring and organizational citizenship behavior. Academy of Management Journal, 36, 527-556.

 Francis, L., & Barling, J. (2005). Organizational injustice and psychological strain. Canadian Journal of Behavioral Science, 37, 250-261.

Hart, P. M., & Cooper, C. C. (2001). Occupational stress: Toward a more integrated framework. In: N. Anderson, D. S. Ones, H. K. Sinangil, & C. Viswesvaran (Eds.), Handbook of Industrial, Work and Organizational Psychology (Vol. 2, pp. 93-114). Belmont, CA: Thompson Wards worth.

Morrison, E. W. (1994)," Role definitions and organizational citizenship behavior: the importance of the employees perspective ", Academy of Management Journal, Vol.37, No.6, pp.1543.

Mackenzie, S.B., Podsakoff, P. M, and Fetter, R.(1993)," The impact of organizational  citizenship behavior on evaluations of salesperson performance", Journal of Marketing, Vol.57, No.1, pp.70

Moideenkutty, U. & et al (2005), "Relationship of organizational citizenship behavior and objective productivity to managerial evaluations of performance India", IJCM, Vol. 15 (3 & 4).

Gonza´lez, J. V. and Garazo, T. G. (2006), "Structural relationships between organizational service orientation, contact employee job satisfaction and citizenship behavior", International Journal of Service Industry Management, Vol. 17 No. 1, pp. 23- 50.

Oikarinen, T.; Mirva Hyypiä, M. & Pihkala, T. (2007), "Effects of HRM practices on employees’ OCB within networks", Paper prepared for 19th Nordic Academy of Management Conference. Bergen, Norway August 9-11 2007.

Oplatka, I. (2009). Organizational citizenship behavior in teaching: The consequences for teachers, pupils and the school. Journal of Educational Administration, 47(1), 108-126.

Organ, D. W., (1997), "Organizational Citizenship behavior: It’s construct clean-up time", Human Performance, 10, p. 85-97.

Hart, P. M., & Cooper, C. C. (2001). Occupational stress: Toward a more integrated framework. In: N. Anderson, D. S. Ones, H. K. Sinangil, & C. Viswesvaran (Eds.),Handbook of Industrial, Work and Organizational Psychology (Vol. 2, pp. 93-114). Belmont, CA: Thompson Wards worth.

Francis, L., & Barling, J. (2005). Organizational injustice and psychological strain. Canadian Journal of Behavioral Science, 37, 250-261.

Schappe, S.P. (1998), "The influence of job satisfaction, organizational commitment, and fairness perceptions on organizational citizenship behavior", Journal of Psychology, Vol. 132, No. 3, pp. 277.

Singh, S., and Appiah.Adu, K. (1998),"Customer orientation and performance: a study of SMEs", Management Decision, Vol. 36, No. 6, pp. 385.

Vigoda, E. (2000), "Internal politics in public administration systems: an empirical examination of its relationship with job congruence, organizational citizenship behavior, and in-role performance", Public Personnel Management, Vol.29, No.2, pp.185.

Williams, S., and Shiaw, W.T. (1999),"Mood and organizational citizenship behavior: the effects of positive affect on employee organizational citizenship behavior intentions", Journal of Psychology, Vol.133, No.6, pp.656.