ویژگی‌های شخصیتی فرادستان و مدیریت چرخه‌های ادراکی ـ رفتاری عدالت در سازمان (مبتنی بر نهج‏البلاغه)

حلوائیها, وحیدرضا

doi:10.22034/jhrs.2023.352305.1959

ویژگی‌های شخصیتی فرادستان و مدیریت چرخه‌های ادراکی ـ رفتاری عدالت در سازمان (مبتنی بر نهج‏البلاغه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

وحیدرضا حلوائیها

دکتری، گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

10.22034/jhrs.2023.352305.1959

چکیده

زمینه و هدف: ادراک عدالت مفهومی است تجمعی، برآمده از کنش‌های اجتماعی که در قالب چرخه‌های ادراکی ـ رفتاری بین کنشگران اجتماعی در گذر زمان تعریف و بازتعریف می‌شود. این چرخه‌های ادراکی ـ رفتاری بین فرادست و فرودست در سازمان‌ها، ادراکات و به‌تبع آن، رفتارهای هر دو سوی رابطه را در چرخه‌ای نامتناهی متأثر می‌سازد. با توجه به کمتر بودن فرادستان و در مرکز قرار گرفتن آن‌ها در تعاملات سازمانی، بهترین نقطه مداخله برای مدیریت این چرخه‌ها، ادراکات فرادستان و به‌تبع آن، رفتار متأثر از این ادراک است. هدف این پژوهش، شناسایی ویژگی‌های شخصیتی‌ای است که بر ادراک عدالت در رهبران و در ادامه رفتار آن‌ها تأثیرگذار است.
روش: این پژوهش از نظر نتیجه بنیادی، از نظر هدف اکتشافی و از نظر روش کیفی است و با رویکرد استقرایی صورت گرفته است. داده‌ها به‌روش کتابخانه‌ای و بر اساس تحلیل مضمون بر متن نهج‌البلاغه جمع‌آوری‌ شده است. بدین منظور کل متن نهج‌البلاغه، به‌عنوان مجموعه‌ای مدون و شناخته‌شده از بیانات امام علی (ع) با هدف تعیین‌شده بارها مطالعه شد و پس از گزینش بخش‌های مرتبط با هدف پژوهش، کدگذاری‌ها انجام گرفت. در ادامه با استفاده از ابزار شبکه مضامین و تحلیل مقایسه‌ای، کدها پیرایش و در چند مرحله دسته‌بندی و خلاصه شدند. اعتبار یافته‌ها با استفاده از ضریب هولستی (92 درصد) و پنل خبرگان به تأیید رسید. اجماع در خصوص دسته‌بندی کدها با شیوه دلفی انجام شد.
یافته‌ها: دستیابی به دو مجموعه کد، یافته‌های این پژوهش است. یک مجموعه، 25 کد رابط را دربرمی‌گیرد که به چگونگی ارتباط ویژگی‌های شخصیتی و رفتاری با اعتقادها، ارزش‌ها و باورها اشاره می‌کند و مجموعه دیگر، 505 شناسه (کد) پایه احصاشده را شامل می‌شود که در قالب دو مضمون سازمان‌دهنده اصلی با عنوان بزرگواری‌وکرامت و استواری‌وصلابت دسته‌بندی شدند. مضمون بزرگواری‌وکرامت، خود سه مضمون سازمان‌دهنده فرعی را پوشش می‌دهد که عبارت‌اند از: احترام به دیگران، لطف و مهربانی و بزرگ‌منشی. مضمون سازمان‌دهنده اصلی استواری‌وصلابت، نیز سه مضمون سازمان‌دهنده فرعی را دربرمی‌گیرد: خودکنترلی، بصیرت و ثبات شخصیت. این یافته‌ها گویای سبک خاصی از رهبری است که از طریق دو مجموعه ویژگیِ ذیلِ بزرگواری‌وکرامت و استواری‌وصلابت متوازن می‌شود.

کلیدواژه‌ها

عدالت سازمانی

ادراک عدالت فرادستان

رهبری سازمانی

ویژگی‏های شخصیتی

تحلیل مضمون

عنوان مقاله English

Superiors’ Personal Traits and Management of Perceptual-behavioral Justice in Organizations (Based on Nahj-Ol-Balagha Text)

نویسنده English

Vahid reza Halvaeiha

PhD, Department of Management, Faculty of Management and Accounting, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.

چکیده English

Background & Purpose: Perception of justice arises from the social actions in the form of perceptual-behavioral cycles between social actors over time. In organizations, this cycles between superiors and subordinates affect the perceptions and consequently the behaviors of both sides of the relationship. Considering the small number of superiors and their placement in the center of organizational interactions, the best point of intervention to manage these cycles is the perceptions of superiors. In this research, our goal is to identify personality traits that influence the perception of justice of leaders and their continued behavior.
Methodology: This research is fundamental in terms of results, is exploratory regarding purpose, and is qualitative concerning method, the data were collected by library research and based on thematic analysis of the Nahj-Ol-Balagha Text. To do so, Nahj-Ol-Balagha Text was read many times and coding was accomplished after selecting the related parts. Then, the codes were revised, summarized, and then categorized in different steps. The results were validated using expert panel and Holsti’s coefficient of reliability (92%). Finally, Delfi Method was used to reach agreement in categorizing the codes.
Findings: Two sets of codes were found in this study: the 25-code set refers to the relationship between personal traits as well as behavior with the values and believes. The second set consists of 505 basic recorded codes that categorized in the form of two main organizing themes of magnanimity and dignity, and steadfastness and fortitude. Magnanimity and dignity cover three sub-organizing themes including: respect for others, kindness and generosity, and the main organizing theme of steadfastness and fortitude, and includes three sub-organizing themes of self-control, insight, and personal stability. These findings signify a specific style of leading that is balanced through these two sets of Magnanimity and dignity, and steadfastness and fortitude.
Conclusion: The results suggest that the leaders who possess the characteristics mentioned in this research, will perceive less injustice, and after the perception of injustice, the possibility of extreme behavior in them is less probable. Thus, it is expected that the perception of justice in the subordinates of such leaders will be more and the atmosphere of justice in the organization will be more positive as well.

کلیدواژه‌ها English

Organizational justice

Superiors’ perception of justice

Organizational leadership

Personality traits

Theme analysis

نهج‏البلاغه (1381). ترجمه محمد دشتی. قم: انتشارات خوشرو.

ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمیدبن‌هبه‌الله (1392). شرح نهج‏البلاغه ابن‌ابی‌الحدید معتزلی، ج 11. (غلامرضا لایقی، مترجم)، تهران: کتاب نیستان.

حلوائیها، وحیدرضا (1400). تبیین عدالت به‌عنوان مفهومی چرخشی و بازتابنده در پیکره اجتماعی سازمان (مبتنی بر خطبه 216 نهج‏البلاغه). پژوهش‌های نهج‏البلاغه،20(3). 89-110.

حلوائیها، وحیدرضا و صحت، سعید (1400). ادراک عدالت در فرادست: سازه‌ای مغفول در عدالت سازمانی (نقدی بر نگرش جاری عدالت در سازمان مبتنی بر دلالت‌های نهج‏البلاغه). پژوهش‌نامه علوی،doi: 10.30465/alavi.2021.32140.2116.

حلوائیها، وحیدرضا (1398 الف). الگوی ادراک فرادستان از عدالت و عدالت به‌عنوان مفهومی چرخشی و بازتابنده در پیکره اجتماعی سازمان، پایان‌نامه دکتری. گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی.

حلوائیها، وحیدرضا (1398 ب). تبیین مؤلفه‌های ادراک عدالت در فرادست از دیدگاه امام علی علیه‏السلام. فصلنامه مدیریت اسلامی، 27(4)، 105- 130.

دانایی‌فرد، حسن و مؤمنی، نونا (1387). تئوری رهبری اثربخش از دیدگاه امام علی (ع). فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، 4(14)، 75-110.

دوبرین، اندرو. جی (1393). روان‌شناسی کاربردی اثربخشی فردی و سازمانی (غلامرضا معمارزاده تهران، حجت طاهری گودرزی و البرز قیطانی، مترجمان). تهران: انتشارات اندیشه‏های گوهربار.

رابینز، استیفن پی (1386). تئوری سازمان ساختار و طرح سازمانی (سید مهدی الوانی و حسن دانایی‌فرد، مترجمان). تهران: انتشارات صفار.

رابینز، استیفن پی (1389). رفتار سازمانی، مفاهیم، نظریه‏ها، کاربردها، ج 2 (علی پارسائیان و سید محمد اعرابی، مترجمان)، تهران: انتشارات دفتر پژوهش‌های فرهنگی.

رضائیان، علی (1385). مبانی مدیریت رفتار سازمانی. تهران: انتشارات سمت.

رضاییان، علی (1386). مدیریت رفتار سازمانی (مفاهیم، نظریه‏ها و کاربردها). تهران: انتشارات علم و ادب.

سلیمی، غلامرضا (1393). بازپردازی مفهوم عدالت سازمانی بر اساس رویکرد حق‌مدار. گروه مدیریت دولتی. پژوهشکده علوم اجتماعی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

عابدی‌جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمد سعید؛ فقیهی، ابوالحسن و شیخ‌زاده، محمد (1390). تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی. اندیشه مدیریت راهبردی، 5(2)، 151-198.

محمدپور، احمد (1389). روش در روش (درباره ساخت معرفت در علوم انسانی)، تهران: انتشارات جامعه شناسان.

یعقوبی، ابوالقاسم؛ جهان، فائزه؛ کردنوقابی، رسول و رشید، خسرو (1394). اثر آموزش هدف‌گذاری بر اهداف پیشرفت و انگیزه پیشرفت. دو فصلنامه راهبردهای شناختی در یادگیری. 3(5)، 91- 105.

Abedi Jafari, H., Taslimi, M., Faghihi, A. & Sheikhzade, M. (2011). Thematic Analysis and Thematic Networks: A Simple and Efficient Method for Exploring Patterns Embedded in Qualitative Data Municipalities). Strategic Management Thought, 5(2), 151-198. Doi: 10.30497/smt.2011.163. (in Persian)

Alvesson, M. & Einola, K. (2019). Warning for excessive positivity: Authentic leadership and other traps in leadership studies. The Leadership Quarterly, 30(4), 383–395.

Braun, S., Peus, C. & Frey, D. (2018). Connectionism in action: Exploring the links between leader prototypes, leader gender, and perceptions of authentic leadership. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 149 (2018) 129–144.

Cornelis, I., Van Hiel, A., De Cremer, D., Mayer, D. (2013). When leaders choose to be fair: Follower belongingness needs and leader empathy influences leaders' adherence to procedural fairness rules. Journal of Experimental Social Psychology, 49, 605–613.

Cropanzano, R. & Ambrose, M. (2015). The Oxford Handbook of Justice in the Workplace. New York, NY 10016.

Goldman, B. & Cropanzano, R. (2014). “Justice” and “fairness” are not the same thing. Journal of Organizational Behavior, (wileyonlinelibrary.com) DOI: 10.1002/job.1956.

Halvaeiha, V. (2020). Explaining the Components of Justice Perception of the Superiors in the Viewpoint of Imam Ali (AS). Scientific Journal of Islamic Management, 27(4), 107-132.

Kelemen, T.K., Matthews, S.H. & Breevaart, K. (2019). Leading day-to-day: A review of the daily causes and consequences of leadership behaviors. The Leadership Quarterly, 31(1). https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2019.101344.

Kerr, S. & Jermier, J.M. (1978). Substitutes for Leadership: Their Meaning and Measurement. Organizatoinal behavior and human performance, 22(3), 375-403.

King, N. & Horrocks, C. (2010). Interviewee in qualitative research, London; sage.

Kriger, M. & Seng, Y. (2005). Leadership with inner meaning: A contingency theory of leadership based on the worldviews of five religions. The Leadership Quarterly, 16 (5), 771–806.

Maner, J.K. & Mead, N. (2010). The Essential Tension Between Leadership and Power: When Leaders Sacrifice Group Goals for the Sake of Self-Interest. Journal of Personality and Social Psychology American Psychological Association, 99(3), 482–497.

Peters, L., Hartke, D. & Pohlmann, J.T. (1985). Fiedler's Contingency Theory of Leadership: An Application of the Meta-Analysis Procedures of Schmidt and Hunter. Psychological Bulletin, 97(2), 274-285.

Smith, T.D., DeJoy, D.M. & Dyal, M.A. (2020). Safety specific transformational leadership, safety motivation and personal protective equipment use among firefighters. Safety Science, 131,104930.

Tuan, L.T. (2020). Crafting the sales job collectively in the tourism industry: The roles of charismatic leadership and collective person-group fit. Journal of Hospitality and Tourism Management, 45 (2020), 245–255.