شناخت و فهم رفتار تکانشگرانه منابع انسانی در تأمین اجتماعی: تحلیل عنصر پیشایندی و پسایندی یا روش نقشه شناختی فازی FCM

شریعت نژاد, علی; موید, انیس; حسنوند, فائزه; حسینی, مینا

doi:10.22034/jhrs.2025.507304.2367

شناخت و فهم رفتار تکانشگرانه منابع انسانی در تأمین اجتماعی: تحلیل عنصر پیشایندی و پسایندی یا روش نقشه شناختی فازی FCM

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

علی شریعت نژاد ¹

انیس موید ²

فائزه حسنوند ²

مینا حسینی ²

¹ استادیار، گروه مدیریت دولتی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه لرستان، خرم ‏آباد، ایران.

² دانشجوی دکتر، گروه مدیریت دولتی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه لرستان، خرم ‏آباد، ایران.

10.22034/jhrs.2025.507304.2367

چکیده

زمینه و هدف: پژوهش حاضر با هدف شناخت و فهم رفتار تکانشگرانۀ منابع انسانی در تأمین اجتماعی و تحلیل عنصر پیشایندی و پسایندی با روش نقشه شناختی فازی FCM انجام پذیرفت.
روش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی، از حیث روش گردآوری داده‌ها از نوع توصیفی و اکتشافی با فلسفۀ پژوهشی قیاسی استقرایی است. جامعۀ آماری پژوهش حاضر، کارکنان و مدیران تأمین اجتماعی استان لرستان بود که اعضای نمونه با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند و براساس اصل اشباع نظری انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها در بخش کیفی، مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته و در بخش کمّی پرسش‌نامه بود. روایی مصاحبه‌ها از طریق CVR و پایایی آن‌ها از طریق آزمون کاپای کوهن و پایایی درون کدگذار و میان‌کدگذار سنجیده شد. همچنین، روایی و پایایی پرسش‌نامه با استفاده از روایی محتوایی و بازآزمون به تأیید رسید. در این پژوهش برای تحلیل داده‌ها در بخش کیفی، از نرم‌افزار مکس‌کیودا و روش تحلیل محتوا و کدگذاری و در بخش کمّی، از روش نقشه شناختی فازی FCM بهره گرفته شد.
یافته‌ها: بر اساس یافته‌ها، پیشایندهای رفتارهای تکانشگرانه عبارت‌اند از: عدم تاب‌آوری، عدم اثربخشی منابع انسانی، محدودیت منابع و امکانات، عدم مسئولیت‌پذیری، عدم کنترل خود، هوش هیجانی پایین، محیط خشن و ناسازگار، درگیری کاری، ویژگی شخصیتی، تعارض‌های میان فردی، فرهنگ سازمانی. پیامدهای رفتار تکانشگرانه کارکنان عبارت‌اند از: پیامد پرخاشگری و خشونت، رفتار خراب‌کارانه، کاهش عزت نفس سازمانی، خودآزاری، مصرف مواد مخدر، ناتوانی در کنترل استرس، اختلال عاطفی، تضعیف همکاری تیمی، افزایش ترک کار، کاهش یادگیری.
نتیجه‌گیری: ضعف در تاب‌آوری کارکنان در مواجهه با فشارهای محیطی سازمان تأمین اجتماعی، نه به‌صورت مجزا، بلکه در تعامل با یکدیگر، زمینۀ بروز رفتارهای تکانشگرانه را فراهم می‌کند. به عبارت دیگر، عدم توانایی مدیریت استرس، ناکارآمدی منابع انسانی، محدودیت منابع و امکانات و ضعف در پذیرش مسئولیت، به همراه هوش هیجانی پایین و محیط کاری ناسازگار، عامل بروز پیامدهایی همچون پرخاشگری، رفتار خراب‌کارانه و اختلال‌های عاطفی است. رفتار تکانشگرانه می‌تواند باعث تشدید تعارض‌های میان فردی، درگیری‌های کاری و کاهش همکاری تیمی شود که نتیجۀ آن افزایش میزان ترک کار و کاهش یادگیری است.

کلیدواژه‌ها

تکانشگری کارکنان

رفتار عجولانه

نقشه شناختی فازی

کارکنان و مدیران تأمین اجتماعی

عوامل پیشایندی و پسایندی

عنوان مقاله English

Understanding Impulsive Behavior in Human Resources: An Analysis of Antecedents and Consequences using Fuzzy Cognitive Mapping (FCM)

نویسندگان English

Ali Shariat Nejad ¹

Anis Moayed ²

Faezeh Hasanvand ²

Mina Hoseyni ²

¹ Associate Prof., Department of Public Administration, Faculty of Economic, University of Lorestan, Khoramabad, Iran.

² Ph.D. Candidate, Department of Management, Faculty of Economic, University of Lorestan, Khoramabad, Iran.

چکیده English

Background & Purpose: The present study was conducted with the aim of recognizing and understanding the impulsive behavior of human resources in social security: Antecedent and consequent element analysis using the fuzzy cognitive map method FCM.
Methodology: This research is applied in terms of its purpose and descriptive and exploratory in terms of its data collection method, which has a deductive and inductive research philosophy.The statistical population of the present study is the employees and managers of social security in Lorestan province. The sample members were selected using the purposive sampling method and based on the principle of theoretical saturation. The data collection tool in the qualitative part is a semi-structured interview and in the quantitative part is a questionnaire. The validity of the interviews was measured through CVR and their reliability was measured through the Cohen Kappa test and intra-coder and inter-coder reliability. In the questionnaire section, validity and reliability were measured using content validity and test-retest. In this research, MAXQDA software and content analysis and coding method were used for data analysis in the qualitative part and the FCM fuzzy cognitive mapping method was used in the quantitative part.
Findings: Antecedents of impulsive behaviors include lack of resilience, inefficiency of human resources, limited resources and facilities, irresponsibility, lack of self-control, low emotional intelligence, harsh and incompatible work environment, job conflict, conflict-prone personality traits, and organizational culture. Furthermore, the consequences of employees' impulsive behaviors consist of aggression and violence, counterproductive work behavior, diminished organizational self-esteem, self-harm, drug abuse, inability to manage stress, emotional disorders, weakened team collaboration, increased turnover, and reduced learning.
Conclusion: Weak resilience among employees when facing environmental pressures in the Social Security Organization does not operate in isolation; rather, it interacts with other factors to create conditions conducive to impulsive behaviors. In other words, the inability to manage stress, inefficiencies in human resource systems, limited resources and facilities, lack of accountability, coupled with low emotional intelligence and an incompatible work environment, contribute to outcomes such as aggression, counterproductive work behaviors (CWBs), and emotional disorders. Such impulsive behaviors can, in turn, exacerbate interpersonal conflicts, increase workplace disputes, and undermine team collaboration, ultimately leading to higher turnover rates and diminished organizational learning.

کلیدواژه‌ها English

Employee impulsivity

Hasty behavior

Fuzzy cognitive map

Social security employees and managers

Antecedent and consequential factors

اکبرآبادی، علی (1395). پیش‌بینی رفتارهای پرخطر بر اساس تاب‌آوری و هوش معنوی در بین زندانیان مرتبط با مواد مخدر زندان مرودشت [پایان‌نامه کارشناسی ارشد]. مرودشت: دانشگاه آزاد اسلامی.

جهانی زنگیر، حسن؛ اقبالی، مهدی و جعفرزاده داشبلاغ، حسن (1402). پیش‌‌بینی قلدر‌ی سایبری براساس تکانشگری، بی‌‌تفاوتی اخلاقی و صفات تاریک شخصیت در نوجوانان دارای وابستگی به فضای مجازی. مجله رویش روان‌شناسی، 12(4)، 187-198.

خواجـه، فاطمـه و شـاهبندرزاده، حمیـد ( 1398). ارائـه یـک مـدل بـراسـاس نقشـه شـناختی فـازی جهـت تحلیل عوامل اثرگذار بررضـایت مشـتری ترمینـال کانتینری (موردمطالعه: اداره کل بنادر و دریانوردی استان بوشهر). پژوهشنامه مدیریت اجرایی، 10(10)، 147- 170.

سام، معصومه؛ پیرخائفی، علیرضا و اصغرنژاد فرید، علی اصغر (1404). نقش سیستم‌های فعال‌سازی و بازداری رفتاری (BIS/BAS) در رفتارهای تکانشگری با نقش میانجی دشواری در تنظیم هیجانی در نوجوانان دختر هنرستانی دارای اختلال شخصیت مرزی. مجله علوم روان‌شناختی، ۲۴ (۱۴۵)، 221- 237.

سعیدمنش، محسن؛ دمهری، فرنگیس و جعفری ندوشن، محمدعلی (1398). اثربخشی خانواده درمانی کارکردی بر رفتارهای تکانشی و مهارت اجتماعی کودکان دارای اختلال نارسایی توجه/ بیش فعالی. مطالعات ناتوانی، 9(25)، 1-6.

ﺻﻔﺮﻟﻮ، ﺷﻴﺮزاد؛ وﻇﻴﻔﻪ، زﻫﺮا؛ ﻗﺎﺳﻤﻲ، ﻣﺤﻤﺪ و ﻛﺸﺘﻪ‌ﮔﺮ، ﻋﺒﺪاﻟﻌﻠﻲ (1403). ﭼﺎرﭼﻮب اﻧﮕﻴﺰﺷﻲ ﻧﮕﻬﺪاﺷﺖ ﻧﻴﺮوی اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﺘﺨﺼﺺ: روﻳﻜﺮد ﻓﺮاﺗﺮﻛﻴﺐ. مطالعات منابع انسانی، 14(3)، 148- 179.

صیفوریان، مهدی؛ شعبانی مقدم، کیوان؛ سیدعامری، میرحسن و فراهانی، ابوالفضل (1403). بررسی میانجی حمایت اجتماعی ادراک شده در پیش‌بینی انگیزش شرط‌بندی فوتبال بر اساس نگرش و تکانشگری. مجله روان‌شناسی ورزش، 16 (1)، 14- 32.

عاطفی‌نژاد، شیما؛ یمینی، محمد و علوی‌فر، سید محمدتقی (1403). رابطۀ تکانشگری و تاب‌آوری با روابط بین فردی پرستاران شاغل در بیمارستان روان‌پزشکی ابن‌سینا مشهد. مهارت‌های روان‌شناسی تربیتی، 15(1)، 47- 59.

ﻋﺰﻳﺰﻟﻮ، ﻣﻬﺪی؛ ﻓﻴﺎﺿﻲ، بی‌بی ﻣﺮﺟﺎن و ﻗﺮﺑـﺎﻧﻲ‌زاده، وﺟـﻪ‌اﷲ (1403). اراﺋـﻪ ﻣـﺪل ﺗـﺎب‌آوری ﺳـﺎزﻣﺎﻧﻲ در ﺷـﺮﻛﺖ‌ﻫـﺎی داﻧـﺶ‌ﺑﻨﻴـﺎن. مطالعات منابع انسانی، ۱۴(3)، 118- 147.

عقیلی، سیدمجتبی؛ پرازده، یگانه؛ بابایی، انسیه (۱۴۰۲). رابطه بین همه‌گیری کرونا با کیفیت خواب، تکانشگری و سلامت روانی کودکان مقطع ابتدایی. فرهنگ و ارتقای سلامت، 7(3)، 411- 417.

قلی‌پور سوته، رحمت‌اله؛ زرجو، شبنم و نجفی رستاقی، حیدر (1403). شناسایی عوامل مؤثر بر مدیریت منابع انسانی ملی با تأکید بر چالش‌های منابع انسانی. مطالعات منابع انسانی، 14(2)، 29- 55.

کولیوندزاده، زهره و نظرزاده زارع، محسن (1402). بازنمایی عوامل مؤثر بر در شکل گیری رفتارهای غیراخلاقی به نفع سازمان در بستر دانشگاهی، مطالعات منابع انسانی، ۱۳(1)، 109-130.

Amreh, M., & Gharamaleki, N. S. (2021). Predicting Impulsive Behavior Based on Responsibility and Resilience Among Qom Municipality Employees, Qom City, Iran. Archives of Hygiene Sciences, 10(2), 171-178. http://dx.doi. org/10.52547/ArchHygSci.10.2.171

Baltruschat, S., Cándido, A., Megías, A., Maldonado, A., & Catena, A. (2020). Risk proneness modulates the impact of impulsivity on brain functional connectivity. Human Brain Mapping, 41(4), 943-951.

Bénard, M., Bellisle, F., Kesse-Guyot, E., Julia, C., Andreeva, V. A., Etilé, F., ... & Péneau, S. (2019). Impulsivity is associated with food intake, snacking, and eating disorders in a general population. The American journal of clinical nutrition, 109(1), 117-126.

Bort, J., Wiklund, J., Crawford, G. C., Lerner, D. A., & Hunt, R. A. (2024). The strategic advantage of impulsivity in entrepreneurial action: An agent-based modeling approach. Entrepreneurship Theory and Practice, 48(2), 547-580.

Brown, L., Packard, M., & Bylund, P. (2018). Judgment, fast and slow: Toward a judgment view of entrepreneurs' impulsivity. Journal of Business Venturing Insights, 10, e00095.

Carlson, S. R., Pritchard, A. & Dominelli, R. (2013). Externalizing behavior, the UPPS-P impulsive behavior scale and reward and punishment sensitivity. Personality and Individual Differences, 54(2), 202–207.

Davidsson, P. (2023). Ditching discovery-creation for unified venture creation research. Entrepreneurship Theory and Practice, 47(2), 594–612.

Fenneman, J., & Frankenhuis, W. E. (2020). Is impulsive behavior adaptive in harsh and unpredictable environments? A formal model. Evolution and Human Behavior, 41(4), 261-273.

Ge, Y., Qu, W., Zhou, M., Özkan, T., Bıçaksız, P., & Zhang, K. (2020). Psychometric adaption of the impulsive driver behavior scale in a Chinese sample. Transportation research part F: traffic psychology and behaviour, 68, 218-230.

Hunt, R. A., Lerner, D. A., Johnson, S. L., Badal, S., & Freeman, M. A. (2022). Cracks in the wall: Entrepreneurial action theory and the weakening presumption of intended rationality. Journal of Business Venturing, 37(3), 106190.

Kanten, P. (2018). The individual antecedents of impulsive behavior. İşletme Araştırmaları Dergisi, 10(3), 732-746.

Kanten, P., Arda, B. (2019). The effect of impulsivity on sabotage behavior of sales employees: the mediating role of affective disorders and organizational based self-esteem. PressAcademia Procedia (PAP), 9, 36-42.

Komarovskaya, I., Loper, A. B., & Warren, J. (2007). The role of impulsivity in antisocial and violent behavior and personality disorders among incarcerated women. Criminal Justice and Behavior, 34(11), 1499-1515.

Kopetz, C. E., Woerner, J. I., & Briskin, J. L. (2018). Another look at impulsivity: Could impulsive behavior be strategic?. Social and Personality Psychology Compass, 12(5), e12385. Maneiro, L., Gomez-Fraguela, J.A., Curtin, O. & Romero, E. (2017). Impulsivity traits as correlates of antisocial behavior in adolescents. Personality and Individual Differences, 104, 417-422.

Megías-Robles, A., Sánchez-López, M. T., Gómez-Leal, R., Cabello, R., Gutiérrez-Cobo, M. J., & Fernández-Berrocal, P. (2023). Impulsivity and sensitivity to reward as mediating factors of the negative relationship between emotional intelligence and health-related risk-taking: evidence from a sample of university students. BMC psychology, 11(1), 386.

Pautrat, M., Le Guen, A., Barrault, S., Ribadier, A., Ballon, N., Lebeau, J. P., & Brunault, P. (2022). Impulsivity as a risk factor for addictive disorder severity during the COVID-19 lockdown: results from a mixed quantitative and qualitative study. International journal of environmental research and public health, 20(1), 705.

Pietersen, M. L., & Botha, M. (2021). Impulsivity and entrepreneurial behaviour: Exploring an unreasoned pathway. International Small Business Journal, 39(8), 755–780.

Piko, B. F., & Pinczés, T. (2014). Impulsivity, depression and aggression among adolescents. Personality and Individual Differences, 69, 33– 37.

Radovanović, V., Šestić, M. R., Kovačević, J., & Dimoski, S. (2020). Factors related to personal resiliency in deaf and hard-of-hearing adolescents. The Journal of Deaf Studies and Deaf Education, 25(4), 430-437.

Rożnowski, B., & Wontorczyk, A. (2024). Work engagement, impulsivity and, self-efficacy among Polish workers. Moderating role of impulsivity. Plos one, 19(10), e0311856.

Samiefard, M., Fadardi, J. S., Kareshki, H., & Stacy, A. W. (2023). Validity and reliability of a revised S-UPPS-P impulsive behavior scale: The interplay between impulsivity and working memory. Journal of Personality Assessment, 105(2), 174-186.

Værøy, H., Western, E., & Andersson, S. (2016). The link between facets of impulsivity and aggression in extremely violent prisoners. Open Journal of Psychiatry, 6(01), 86. Wiklund, J. (2019). Entrepreneurial impulsivity is not rational judgment. Journal of Business Venturing Insights, 11, e00105.

Zhao, Y., Zhao, Y., Lee, Y. T., & Chen, L. (2020). Cumulative interpersonal relationship risk and resilience models for bullying victimization and depression in adolescents. Personality and individual differences, 155, 109706.